Το καύσιμο που αφήνει τρελά κέρδη στα πρατήρια χτυπώντας την τσέπη των οδηγών

Μια εικόνα χίλιες λέξεις. Η ψαλίδα ανάμεσα στην τιμή χονδρικής και την τιμή λιανικής έχει ανοίξει υπερβολικά καθώς στο συγκεκριμένο καύσιμο που όμως χρησιμοποιούν εκατοντάδες χιλιάδες οδηγοί και ο ανταγωνισμός είναι μικρότερος λόγω περιορισμένων σημείων πώλησης και το πλαφόν που επέβαλε το κράτος δεν εφαρμόζεται. Ο λόγος για το υγραέριο κίνησης. Παρά την έντονη αποκλιμάκωση της τιμής χονδρικής τις τελευταίες εβδομάδες, η μείωση περνάει πολύ αργά στην λιανική.

Ιδού λοιπόν το διάγραμμα. Προκύπτει από την συγκριτική πορεία της τιμής χονδρικής με την τιμή λιανικής του υγραερίου κίνησης και δημιουργήθηκε από τα στοιχεία του παρατηρητηρίου τιμών καυσίμων που έχει αναπτύξει το fpress.gr για να καταγράφεται καθημερινά η συγκριτική πορεία των τιμών χονδρικής και λιανικής και για τα τέσσερα βασικά καύσιμα (πετρέλαιο κίνησης, αμόλυβδη, υγραέριο και πετρέλαιο κίνησης).

Τι προκύπτει; μια εμφανής αποσύνδεση μεταξύ της χονδρικής τιμής προμήθειας και της τελικής τιμής λιανικής στην αντλία. Ενώ τα διυλιστήρια και οι διεθνείς αγορές παρουσίασαν σημάδια αποκλιμάκωσης μετά την αρχική κρίση, η λιανική αγορά στην Ελλάδα επιδεικνύει… ακαμψία, διατηρώντας τα περιθώρια κέρδους σε επίπεδα που εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τη λειτουργία του ανταγωνισμού.

Το υγραέριο κίνησης, το οποίο αποτελείται από μείγμα προπανίου και βουτανίου, ακολουθεί παραδοσιακά τις διακυμάνσεις του αργού πετρέλαιου και του φυσικού αερίου, αλλά με δικούς του όρους εποχικότητας και ζήτησης. Στην αρχική φάση της κρίσης, η αγορά λειτούργησε υπό το κράτος του πανικού, με τη χονδρική τιμή να ηγείται της κούρσας των ανατιμήσεων. Η ταχύτητα με την οποία η χονδρική τιμή μετακυλίστηκε στη λιανική κατά τις πρώτες εβδομάδες του Μαρτίου 2026 κατέδειξε την ευαισθησία του κλάδου, αλλά και την ετοιμότητα των συμμετεχόντων στην εφοδιαστική αλυσίδα να προστατεύσουν τα περιθώρια κέρδους τους έναντι του επερχόμενου κινδύνου.

Η εξέταση των δεδομένων από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 έως τις 30 Απριλίου 2026 αποκαλύπτει δύο διακριτές περιόδους στη διαμόρφωση των τιμών του υγραερίου κίνησης. Η πρώτη περίοδος, που εκτείνεται από την έναρξη του πολέμου έως τα τέλη Μαρτίου, χαρακτηρίζεται από μια «συγχρονισμένη» άνοδο, με τη χονδρική τιμή να παρουσιάζει μεγαλύτερη ορμή. Η δεύτερη περίοδος, από τον Απρίλιο και μετά, αναδεικνύει το φαινόμενο της «ψαλίδας», όπου η λιανική τιμή αρνείται να ακολουθήσει την πτώση της χονδρικής, δημιουργώντας μια σημαντική απόκλιση εις βάρος του καταναλωτή.

Η Περίοδος της Ανοδικής Πίεσης (Μάρτιος 2026)

Κατά τις πρώτες ημέρες της κρίσης, η χονδρική τιμή του υγραερίου σημείωσε μια εκρηκτική αύξηση. Συγκεκριμένα, από την 1η Μαρτίου, όπου η μεταβολή ήταν μηδενική, φτάσαμε στις 10 Μαρτίου με τη χονδρική να καταγράφει άνοδο της τάξης του 15%. Στο ίδιο διάστημα, η λιανική τιμή στην αντλία αντέδρασε πιο συγκρατημένα, φτάνοντας το 10% αύξησης. Αυτή η υστέρηση της λιανικής είναι τυπική σε περιόδους απότομων ανατιμήσεων, καθώς τα πρατήρια εξαντλούν τα αποθέματα που αγοράστηκαν με παλαιότερες, χαμηλότερες τιμές.

Ωστόσο, η κορύφωση της χονδρικής τιμής ήρθε στις 24 Μαρτίου 2026, όταν η ποσοστιαία αύξηση άγγιξε το 40% σε σύγκριση με τα επίπεδα προπολεμικής περιόδου. Την ίδια ημέρα, η λιανική τιμή είχε αυξηθεί κατά 29%. Σε αυτό το σημείο, η χονδρική είχε «απορροφήσει» το μεγαλύτερο μέρος του γεωπολιτικού σοκ, ενώ η λιανική τιμή διαμορφωνόταν στο απόλυτο επίπεδο των 1,354 ευρώ ανά λίτρο.

Η Περίοδος της Αποσύνδεσης και η Διεύρυνση της Ψαλίδας (Απρίλιος 2026)

Η πλέον ενδιαφέρουσα και ανησυχητική μεταβολή παρατηρείται μετά τις 8 Απριλίου 2026. Ενώ οι διεθνείς πιέσεις άρχισαν να υποχωρούν και η χονδρική τιμή εισήλθε σε τροχιά ταχείας αποκλιμάκωσης, η λιανική τιμή παρέμεινε «κολλημένη» σε υψηλά επίπεδα. Στις 11 Απριλίου, η αύξηση της χονδρικής είχε υποχωρήσει στο 21%, αλλά η λιανική παρέμενε στο 31% αύξησης (με απόλυτη τιμή 1,367 ευρώ ανά λίτρο).

Η απόκλιση αυτή μεγιστοποιήθηκε προς το τέλος του μήνα. Στις 30 Απριλίου 2026, η χονδρική τιμή είχε επιστρέψει σχεδόν στα προπολεμικά επίπεδα, καταγράφοντας μια οριακή αύξηση μόλις 6% σε σχέση με τις 28 Φεβρουαρίου. Αντιθέτως, η λιανική τιμή στην αντλία παρέμενε κατά 23% ακριβότερη από την τιμή εκκίνησης, διατηρούμενη στο απόλυτο επίπεδο των 1,283 ευρώ ανά λίτρο.

Η παραπάνω στατιστική απεικόνιση καταδεικνύει ότι η αγορά λιανικής του υγραερίου λειτουργεί με τον μηχανισμό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν «ρουκέτες και φτερά» (rockets and feathers): οι τιμές αυξάνονται σαν ρουκέτες όταν ανεβαίνει το κόστος, αλλά πέφτουν σαν φτερά όταν το κόστος υποχωρεί. Στην προκειμένη περίπτωση, η «ψαλίδα» των 17 ποσοστιαίων μονάδων (23% λιανική έναντι 6% χονδρική) στις 30 Απριλίου αποτελεί μια σαφή ένδειξη υπερκερδοφορίας στο επίπεδο της λιανικής εμπορίας και των πρατηρίων.

Το Θεσμικό Πλαίσιο: Η Εξαίρεση του Υγραερίου από το Πλαφόν Κέρδους

Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους παρατηρείται αυτή η ανεξέλεγκτη διεύρυνση της ψαλίδας στο υγραέριο κίνησης είναι η δομή των κυβερνητικών παρεμβάσεων στην αγορά καυσίμων. Προκειμένου να αναχαιτιστεί το κύμα ακρίβειας, η ελληνική κυβέρνηση θέσπισε πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους για τα υγρά καύσιμα, το οποίο θα παραμείνει σε ισχύ έως τις 30 Ιουνίου 2026.

Ο Μηχανισμός του Πλαφόν στα Συμβατικά Καύσιμα

Σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις, επιβάλλονται αυστηροί περιορισμοί στην αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων και στο πετρέλαιο κίνησης (diesel) :

1. Εταιρείες Εμπορίας: Το περιθώριο κέρδους τους δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 5 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια.
2. Πρατήρια Λιανικής: Το περιθώριο κέρδους τους περιορίζεται στα 12 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο επί της τιμής αγοράς από τις εταιρείες εμπορίας.

Το πλαφόν αυτό υπολογίζεται με βάση τα ιστορικά στοιχεία του προηγούμενου έτους, αποτρέποντας τις επιχειρήσεις από το να εκμεταλλευτούν τη διεθνή κρίση για να αυξήσουν το ποσοστό κέρδους τους. Ωστόσο, η νομοθετική αυτή παρέμβαση αφήνει εκτός του πεδίου εφαρμογής της το υγραέριο κίνησης.

Οι Επιπτώσεις της Εξαίρεσης του υγραερίου 

Η εξαίρεση του υγραερίου από το πλαφόν δημιουργεί μια σοβαρή στρέβλωση. Καθώς οι πρατηριούχοι βλέπουν τα περιθώρια κέρδους τους στα υγρά καύσιμα (βενζίνη και diesel) να πιέζονται και να ελέγχονται αυστηρά από τη ΔΙΜΕΑ, υπάρχει η τάση να «ισοφαρίζουν» τις απώλειες μέσω του υγραερίου. Στο υγραέριο, η τιμολόγηση παραμένει ελεύθερη, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες στην αγορά να διατηρούν υψηλές τιμές λιανικής ακόμα και όταν η χονδρική καταρρέει.

Η παράλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το υγραέριο κίνησης δεν θεωρείται από τον νομοθέτη ως «είδος πρώτης ανάγκης» με τον ίδιο τρόπο που θεωρείται η βενζίνη ή το πετρέλαιο θέρμανσης, παρά το γεγονός ότι χιλιάδες νοικοκυριά και επαγγελματίες έχουν στραφεί σε αυτό για λόγους οικονομίας. Η έλλειψη ρυθμιστικού φραγμού στο κέρδος του υγραερίου εξηγεί γιατί η λιανική τιμή παρέμεινε στο 1,283 ευρώ στις 30 Απριλίου, ενώ η χονδρική είχε ήδη επιστρέψει σε επίπεδα που θα δικαιολογούσαν μια τιμή αντλίας πολύ πλησιέστερη στο 1,10 – 1,15 ευρώ.

Η Δομή του Ανταγωνισμού: Το Ολιγοπωλιακό Χαρακτηριστικό της Αγοράς Υγραερίου

Πέρα από το θεσμικό κενό του πλαφόν, η αγορά του υγραερίου στην Ελλάδα πάσχει από δομικά προβλήματα ανταγωνισμού. Η μέση πανελλαδική τιμή ενός καυσίμου είναι πάντα συνάρτηση του αριθμού των σημείων πώλησης και της πυκνότητας του δικτύου. Όσο περισσότερα είναι τα πρατήρια, τόσο εντονότερος είναι ο ανταγωνισμός και τόσο ταχύτερα μεταφέρονται οι μειώσεις της χονδρικής στον καταναλωτή.

Σύγκριση Δικτύων Διανομής

Η διαφορά στην έκταση των δικτύων διανομής μεταξύ των διαφορετικών τύπων καυσίμων στην Ελλάδα είναι χαώδης, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του Απριλίου 2026:

Ο ανταγωνισμός στο υγραέριο κίνησης διεξάγεται σε ένα γήπεδο τεσσερισήμισι φορές μικρότερο από αυτό της βενζίνης ή του diesel. Τα μόλις 1.144 πρατήρια υγραερίου σε όλη τη χώρα σημαίνουν ότι σε πολλές περιοχές, ειδικά στην επαρχία και στα νησιά, επικρατούν συνθήκες τοπικού μονοπωλίου ή σκληρού ολιγοπωλίου.

Τοπικά Μονοπώλια και Γεωγραφικοί Περιορισμοί

Σε αντίθεση με την αμόλυβδη βενζίνη, όπου ένας καταναλωτής σε μια πόλη μπορεί να βρει δεκάδες πρατήρια σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων, ο χρήστης υγραεριοκίνητου οχήματος είναι συχνά «αιχμάλωτος» ενός ή δύο πρατηρίων στην περιοχή του. Αυτή η έλλειψη εναλλακτικών λύσεων επιτρέπει στους ιδιοκτήτες πρατηρίων υγραερίου να καθυστερούν την προσαρμογή των τιμών τους προς τα κάτω χωρίς τον φόβο απώλειας πελατείας.

Επιπλέον, η εγκατάσταση δεξαμενών υγραερίου απαιτεί ειδικές άδειες και αυστηρά μέτρα ασφαλείας, γεγονός που λειτουργεί ως φραγμός εισόδου για νέους παίκτες στην αγορά. Αυτή η περιορισμένη προσφορά, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ζήτηση από καταναλωτές που προσπαθούν να ξεφύγουν από την ακριβή βενζίνη, δίνει στους πρατηριούχους τη δύναμη να διατηρούν τις τιμές ψηλά, διευρύνοντας την ψαλίδα μεταξύ της τιμής που αγοράζουν και της τιμής που πωλούν.

Τεχνικές και Οικονομικές Παράμετροι της Υγραεριοκίνησης

Το υγραέριο κίνησης (LPG) αποτελείται από μείγμα προπανίου και βουτανίου σε αναλογία περίπου 70-30% για την κίνηση των οχημάτων. Η ενεργειακή του αξία είναι χαμηλότερη από αυτή της βενζίνης, πράγμα που σημαίνει ότι ένα όχημα χρειάζεται περίπου 15-20% περισσότερα λίτρα υγραερίου για να διανύσει την ίδια απόσταση. Αυτή η τεχνική λεπτομέρεια καθιστά τη λιανική τιμή του καυσίμου ακόμα πιο κρίσιμη: όταν η τιμή του υγραερίου πλησιάζει ή ξεπερνά το 60-70% της τιμής της βενζίνης, το οικονομικό όφελος για τον οδηγό αρχίζει να εξανεμίζεται.