Το ότι ο πρώτος πυλώνας του ασφαλιστικού συστήματος παράγει πολύ χαμηλές συντάξεις -ειδικά αν ασφαλίζεστε στην κατώτερη κατηγορία ως ελεύθερος επαγγελματίας ή αν εμφανίζεστε με πολύ χαμηλό μισθό ή με λίγα ένσημα- είναι γνωστό. Το ερώτημα είναι τι κάνεις για να αποτρέψεις την επιβίωση με πολύ χαμηλό εισόδημα μετά την συνταξιοδότηση. Το υπουργείο Εργασίας ρίχνει το χαρτί της επαγγελματικής ασφάλισης. Το νομοσχέδιο δόθηκε σε δημόσια διαβούλευση και – μεταξύ άλλων- ξεδιπλώνει και πολύ ισχυρά φορολογικά κίνητρα για να μπουν οι εργαζόμενοι στη διαδικασία της επιπλέον ασφάλισης. Ουσιαστικά θα κληθούμε να απαντήσουμε στο εξής ερώτημα: να διατηρήσουμε το ίδιο επίπεδο μισθού πληρώνοντας περισσότερο φόρο εισοδήματος ή να διαθέσουμε ένα κομμάτι για πρόσθετη ασφάλιση το οποίο δεν θα φορολογείται και θα “χτίζει” ένα εφάπαξ ή μια προσαύξηση στη σύνταξή μας; Ιδού η ερμηνεία του θεσμού της επαγγελματικής ασφάλισης με ερωτήσεις και απαντήσεις
1. Τι είναι η επαγγελματική ασφάλιση;
Το ασφαλιστικό σύστημα έχει τρεις πυλώνες:
Ο πρώτος πυλώνας είναι η υποχρεωτική ασφάλιση, με βασικό φορέα τον e-ΕΦΚΑ, καθώς και το ΤΕΚΑ. Είναι ο κύριος και ισχυρός πυλώνας του συστήματος.
Ο δεύτερος πυλώνας είναι η επαγγελματική ασφάλιση. Περιλαμβάνει τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης («ΤΕΑ») και τα ομαδικά επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ασφαλιστικά συμβόλαια, τα οποία προσφέρουν πρόσθετες συνταξιοδοτικές παροχές.
Ο τρίτος πυλώνας είναι η ιδιωτική ασφάλιση και αφορά τα προσωπικά ασφαλιστικά συμβόλαια.
Άρα, η επαγγελματική ασφάλιση είναι μια πρόσθετη συνταξιοδοτική δυνατότητα, συνδεδεμένη με την εργασία ή την επαγγελματική δραστηριότητα του ασφαλισμένου.
2. Τι προβλέπει το νέο σχέδιο νόμου και τι επιδιώκει στην πράξη;
Το σχέδιο νόμου βελτιώνει το υφιστάμενο πλαίσιο της επαγγελματικής ασφάλισης, δηλαδή του δεύτερου πυλώνα, με στόχο περισσότερες δυνατότητες για εργαζόμενους και επιχειρήσεις. Ο ν. 5078/2023 αποτέλεσε μια σημαντική τομή. Αξιοποιώντας την εμπειρία των πρώτων ετών και τις προτάσεις της Τράπεζας της Ελλάδος (η οποία εποπτεύει τα ΤΕΑ από την 1η Ιανουαρίου 2025), εντοπίστηκαν σημεία βελτίωσης.
Στην πράξη, το σχέδιο νόμου κινείται σε τρεις άξονες:
Ευελιξία και απλούστευση: Δημιουργούνται Ανοιχτά ΤΕΑ, απλοποιείται η λειτουργία τους και διευκολύνεται η πρόσβαση μικρότερων επιχειρήσεων και ελεύθερων επαγγελματιών.
Πιο ελκυστική ασφάλιση: Βελτιώνεται το φορολογικό πλαίσιο, προβλέπονται προγράμματα υγείας, ασφάλιση μελών οικογένειας και δημιουργείται νέο ομαδικό ασφαλιστικό προϊόν επαγγελματικής συνταξιοδότησης.
Ενίσχυση προστασίας: Προβλέπεται φορητότητα δικαιωμάτων, διαφάνεια, προστασία σε περίπτωση ανεργίας, αναβάθμιση επενδυτικού πλαισίου και ισχυρότερο δικαίωμα ενημέρωσης.
3. Γιατί χρειάζεται η μεταρρύθμιση;
Η Ελλάδα παραμένει μία από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ στον τομέα αυτό. Τα περιουσιακά στοιχεία των ΤΕΑ αντιστοιχούν σε λιγότερο από 1% του ΑΕΠ, έναντι 50% στις χώρες με ώριμα συστήματα. Σήμερα λειτουργούν 27 ΤΕΑ με περίπου 55.000 ασφαλισμένους. Η ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα είναι αναγκαία λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής.
4. Αν συμμετέχω στην επαγγελματική ασφάλιση, επηρεάζεται η κύρια ασφάλισή μου;
Όχι. Η επαγγελματική ασφάλιση δεν καταργεί, δεν αντικαθιστά και δεν μειώνει την κύρια ασφάλιση. Ο πρώτος πυλώνας (e-ΕΦΚΑ και ΤΕΚΑ) παραμένει η κύρια αποστολή και προτεραιότητα του Κράτους και δεν επηρεάζεται καθόλου από τις προτεινόμενες διατάξεις.
5. Πώς μπορεί να ενταχθεί εργαζόμενος, επιχείρηση ή ελεύθερος επαγγελματίας;
Ένας εργαζόμενος εντάσσεται εφόσον η επιχείρησή του συμμετέχει σε σχήμα επαγγελματικής ασφάλισης. Αυτό γίνεται μέσω:
Δημιουργίας ΤΕΑ.
Προσχώρησης σε Ανοιχτό ΤΕΑ.
Μέσω του νέου ομαδικού ασφαλιστικού προϊόντος (ΟΑΠΕΣ).
Τα οφέλη είναι:
Για τον εργαζόμενο: Πρόσθετη συνταξιοδοτική αποταμίευση.
Για την επιχείρηση: Εργαλείο ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος για προσέλκυση και διακράτηση προσωπικού.
Για τον ελεύθερο επαγγελματία: Συμμετοχή μέσω επαγγελματικής ένωσης σε Ανοιχτά ΤΕΑ.
6. Τι είναι τα Ανοιχτά ΤΕΑ και γιατί έχουν σημασία;
Τα Ανοιχτά ΤΕΑ λειτουργούν σαν Ταμεία-ομπρέλα. Μπορούν να δέχονται νέες επιχειρήσεις και συλλογικούς φορείς με απλές διαδικασίες, χωρίς το «κατώφλι» των 100 ατόμων. Μειώνουν το διαχειριστικό κόστος και επιτρέπουν σε μικρές επιχειρήσεις να προσφέρουν πρόσθετες παροχές.
7. Έχω μικρή επιχείρηση. Θα πρέπει να φτιάξω δικό μου Ταμείο;
Όχι. Η λογική των Ανοιχτών ΤΕΑ είναι ακριβώς να διευκολύνουν επιχειρήσεις που δεν μπορούν ή δεν συμφέρει να δημιουργήσουν αυτοτελές Ταμείο.
8. Τι αλλάζει στη λειτουργία των ΤΕΑ;
Απλουστεύεται η λειτουργία τους με διαχωρισμό του καταστατικού από τα επιμέρους προγράμματα. Επιτρέπεται το outsourcing κρίσιμων λειτουργιών (αναλογιστική λειτουργία, διαχείριση κινδύνων) υπό την εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος.
9. Τι αλλάζει στο φορολογικό πλαίσιο;
Έκπτωση: Οι εισφορές των ασφαλισμένων εκπίπτουν 100% από το φορολογητέο εισόδημα.
Πλαφόν: 35.000 ευρώ ετησίως για ελεύθερους επαγγελματίες και 35% του εισοδήματος για μισθωτούς.
Φορολογία παροχών: Σύνδεση με την ηλικία εξόδου. Για έξοδο 62-67 ετών: 10% για εφάπαξ, 5% για σύνταξη. Μετά τα 67 έτη: 5% για εφάπαξ, 2,5% για σύνταξη.
Κατάργηση Penalty: Καταργείται η φορολογική ποινή για πρόωρη εξαγορά και για όσους εισέρχονται μετά τα 55 έτη (ειδικό πλαφόν 20.000 ευρώ ή 20% του εισοδήματος).
10. Πόσα επιπλέον χρήματα θα παίρνω;
Δεν υπάρχει ενιαίο ποσό, καθώς εξαρτάται από το πρόγραμμα και την πορεία της επένδυσης. Το νέο πλαίσιο διευκολύνει την ψηφιακή ενημέρωση του ασφαλισμένου σε πραγματικό χρόνο, ακόμα και στο κινητό του.
11. Μπορεί η επαγγελματική ασφάλιση να προσφέρει και άλλες παροχές;
Ναι. Θεσπίζεται η δυνατότητα για προγράμματα υγείας (για τον ασφαλισμένο και τα μέλη της οικογένειάς του), υπό την προϋπόθεση ότι ο κίνδυνος καλύπτεται από ασφαλιστική επιχείρηση ή πάροχο υγείας.
12. Τι είναι το ΟΑΠΕΣ;
Το ΟΑΠΕΣ (Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης) είναι προϊόν ασφαλιστικών εταιρειών που υπάγεται στον δεύτερο πυλώνα. Στόχος είναι η εξομοίωση των όρων λειτουργίας, εποπτείας και φορολογικής μεταχείρισης με τα ΤΕΑ.
13. Τι είναι η φορητότητα δικαιωμάτων;
Είναι ο μηχανισμός που προστατεύει τον ασφαλισμένο σε περίπτωση αλλαγής εργασίας ή ανεργίας:
Ομαδική φορητότητα (μεταβίβαση): Μεταφορά ολόκληρων προγραμμάτων μεταξύ ΤΕΑ και ΟΑΠΕΣ.
Ατομική φορητότητα (μεταφορά): Τυποποιημένη, χωρίς χρέωση διαδικασία μεταφοράς δικαιωμάτων. Επιπλέον, θεσπίζεται η δυνατότητα παραμονής στην επαγγελματική ασφάλιση ακόμη και σε περίοδο ανεργίας.
14. Πώς ενισχύονται η διαφάνεια και η προστασία;
Θεσπίζονται υποχρεώσεις καταχώρισης σε δημόσιο μητρώο, κανόνες πρόληψης συγκρούσεων συμφερόντων και περιοδική ενημέρωση. Εκσυγχρονίζεται το επενδυτικό πλαίσιο, επιτρέποντας επενδυτικά προϊόντα προσαρμοσμένα στο προφίλ κάθε επαγγελματικής ομάδας.
15. Ποια είναι τα βασικά οφέλη;
Για τους ασφαλισμένους: Ενίσχυση συνταξιοδοτικού εισοδήματος, φορητότητα και πρόσθετες παροχές υγείας.
Για τις επιχειρήσεις: Εργαλείο προσέλκυσης προσωπικού (employer branding), ενίσχυση εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.
Για την εθνική οικονομία: Συσσώρευση επενδυτικών κεφαλαίων, ενίσχυση της μακροπρόθεσμης αποταμίευσης και τόνωση της ρευστότητας.
