Όρια ηλικίας συνταξιοδότησης: Πότε θα αυξηθούν στα 68 – Πότε θα βγουν οι γεννημένοι μετά το 1985

Η νέα Έκθεση Γήρανσης 2027 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ageing Report – Underlying Assumptions and Projection Methodologies, Institutional Paper 347, Νοέμβριος 2026) καταγράφει για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ελλάδα 68 έτη το 2030, 70 έτη το 2055 και 72 έτη το 2080. Η Κομισιόν όμως δεν αποφασίζει τίποτα από αυτά. Απλώς εφαρμόζει στους υπολογισμούς της έναν ελληνικό νόμο που ισχύει ήδη από το 2012 και συνδέει αυτόματα τα όρια ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής στα 65, πάνω σε δημογραφικές προβολές που για τη χώρα μας είναι από τις πιο δυσμενείς στην Ευρώπη.

Πότε θα βγουν στη σύνταξη όσοι γεννήθηκαν μετά το 1985

Ο υπολογισμός είναι απλός. Αν το όριο γίνει 70 το 2055, ο γεννημένος το 1986 θα είναι τότε 69 ετών, δεν θα έχει προλάβει να βγει στη σύνταξη και θα πρέπει να περιμένει έναν ακόμη χρόνο. Ο γεννημένος το 1985 κλείνει τα 69 το 2054, έναν χρόνο πριν ανέβει το όριο, οπότε μένει έξω από τα 70. Με την ίδια λογική βγαίνουν και οι υπόλοιπες γενιές:

Υπολογισμός fpress.gr με βάση τον Πίνακα 1. Παραδοχή: το νέο όριο ισχύει από την αρχή του έτους που αναγράφεται και η ηλικία μετράται με το έτος γέννησης.

Κρίσιμη είναι η χρονιά γέννησης και όχι η χρονιά που ξεκίνησε κάποιος να εργάζεται. Ενδεικτικά, ένας γεννημένος το 1986 που έπιασε δουλειά στα 22 με 25 του μπήκε στην αγορά εργασίας το 2008 έως το 2011. Όποιος γεννήθηκε νωρίτερα δεν καλύπτεται από τον υπολογισμό, ακόμη κι αν μπήκε στην αγορά εργασίας μετά το 2011.

Ο υπολογισμός έχει τέσσερις περιορισμούς:

• Είναι προβολή και όχι απόφαση. Το όριο εξαρτάται από τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής και από το αν ο μηχανισμός θα εφαρμοστεί όπως νομοθετήθηκε.
• Το όριο μπορεί να αλλάξει νωρίτερα. Η Έκθεση δίνει το 70 για το 2055, όχι το ακριβές έτος της αύξησης. Αν έρθει έναν χρόνο νωρίτερα, πιάνει και τους γεννημένους το 1985.
• Τα 70 είναι το τακτικό όριο. Για το 2055 η Έκθεση καταγράφει όριο πρόωρης συνταξιοδότησης στα 65 έτη, με 40 έτη υπηρεσίας ή αλλιώς με μείωση της σύνταξης.
• Οι νεότεροι θα πάνε ψηλότερα. Το όριο συνεχίζει να ανεβαίνει και φτάνει στα 72 το 2080. Τα στοιχεία του Πίνακα 1 δεν δείχνουν πότε θα περάσει από τα 69 και τα 71.

Τι «προβλέπει» η Έκθεση για τα όρια ηλικίας

Στον Πίνακα II.A3.2 της Έκθεσης (σελ. 110), η Ελλάδα σημειώνεται με αστερίσκο: είναι από τις χώρες όπου το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης «έχει νομοθετηθεί να αυξάνεται σύμφωνα με το προσδόκιμο ζωής». Για αυτές τις χώρες, τα μελλοντικά όρια δεν τα ορίζει η Επιτροπή. Τα εκτιμά εφαρμόζοντας τον εθνικό μηχανισμό αναπροσαρμογής πάνω στις προβολές προσδόκιμου ζωής της Eurostat (EUROPOP2025). Το αποτέλεσμα για την Ελλάδα είναι το εξής:

Πίνακας 1. Όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ελλάδα (ίδια για άνδρες και γυναίκες). Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2027 Ageing Report, Πίνακας II.A3.2.

Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα σε αυτή την κατηγορία. Το 2080 το υψηλότερο όριο θα έχει η Δανία (74 έτη), με την Ελλάδα δεύτερη (72), πριν από την Ιταλία (71,6), την Εσθονία (70,6), την Κύπρο (70,1) και τη Σουηδία (70). Για σύγκριση, σύμφωνα με το Διάγραμμα I.2.1, ο μέσος όρος της ΕΕ για τους άνδρες αναμένεται να ανέβει μόνο από 65,5 έτη το 2025 σε 66,6 το 2050 και 67,6 το 2080 (για τις γυναίκες από 64,8 σε 66,4 και 67,4). Η Ελλάδα δηλαδή κινείται ήδη πάνω από τον μέσο όρο και η απόσταση μεγαλώνει με τα χρόνια.

Ο νόμος που «δένει» τη σύνταξη με το προσδόκιμο ζωής

Η άνοδος των ορίων δεν είναι κάποια νέα πρόταση των Βρυξελλών. Προκύπτει από την ελληνική νομοθεσία. Όπως περιγράφει η Έκθεση στο πλαίσιο για τις συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις (Box I.2.2, σελ. 49), οι μεταρρυθμίσεις του 2012 και του 2014 έκαναν τα εξής:

• ανέβασαν το τακτικό όριο ηλικίας από τα 65 στα 67 έτη, με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης,
• ανέβασαν το όριο πρόωρης συνταξιοδότησης από τα 60 στα 62 έτη, με 40 έτη υπηρεσίας (αλλιώς επιβάλλεται μείωση),
• εφαρμόζονται σε όλο το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, με μικρές εξαιρέσεις για μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα που είχαν ήδη 25 έτη υπηρεσίας το 2010 και μπορούν να συνταξιοδοτηθούν πριν από τα 62.

Το κρίσιμο σημείο είναι το εξής: από το 2021, το ελάχιστο και το τακτικό όριο ηλικίας αναπροσαρμόζονται σύμφωνα με τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής στα 65. Στην πρώτη εφαρμογή, το 2021, θα λαμβάνονταν υπόψη τα ακέραια έτη αύξησης του προσδόκιμου την περίοδο 2010-2020. Στη συνέχεια, η ακέραιη μεταβολή επανεξετάζεται κάθε τρία χρόνια. Στη θεσμοθέτηση αυτή αντιστοιχεί η ρύθμιση του ν. 4093/2012.

Μέχρι σήμερα ο μηχανισμός δεν έχει ενεργοποιηθεί, όπως σημειώνει η Έκθεση:

• Το 2021 η αναπροσαρμογή ακυρώθηκε, επειδή η πανδημία COVID-19 είχε μειώσει το προσδόκιμο ζωής στα 65.
• Το 2024 η αύξηση του προσδόκιμου στα 65 σε σχέση με το 2010 ήταν μικρότερη από ένα έτος. Έτσι, τα όρια έμειναν στα 67 και 62 έτη.
• Με τον τριετή κύκλο, η επόμενη επανεξέταση πέφτει το 2027. Η Έκθεση εκτιμά ότι μέχρι το 2030 η σωρευτική αύξηση θα ξεπεράσει το ένα πλήρες έτος, άρα το όριο θα πάει στα 68 (πρόωρη στα 63).

Στον Πίνακα I.2.4 (σελ. 30) και στον Πίνακα II.A3.4 (σελ. 112), η Ελλάδα εμφανίζεται με δύο αυτόματους μηχανισμούς: σύνδεση του ορίου ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής και αυτόματο μηχανισμό εξισορρόπησης στο σύστημα επικουρικής ασφάλισης. Ως έτη θεσμοθέτησης αναφέρονται το 2012 και το 2010. Στο κεφάλαιο για τα σενάρια πολιτικής (σελ. 68), η Επιτροπή εξετάζει τι θα συνέβαινε αν τα όρια ηλικίας συνδέονταν με το προσδόκιμο ζωής. Εξαιρεί όμως ρητά την Ελλάδα, μαζί με τη Δανία, την Εσθονία, την Ιταλία, την Κύπρο και τη Σλοβακία, επειδή εκεί η πλήρης σύνδεση είναι ήδη νομοθετημένη και περιλαμβάνεται στο βασικό σενάριο.

Η Κομισιόν λοιπόν δεν «αυξάνει» τίποτα. Μετρά ποια θα είναι τα όρια αν εφαρμοστεί ο ισχύων ελληνικός νόμος σε έναν πληθυσμό που ζει περισσότερο και γερνά γρήγορα.

Τι δείχνουν οι δημογραφικοί δείκτες για την Ελλάδα

Ο μηχανισμός χρειάζεται «καύσιμο» για να λειτουργήσει, και αυτό είναι η δημογραφία. Οι πίνακες που ακολουθούν συγκεντρώνουν τους βασικούς δείκτες για την Ελλάδα, όπως δημοσιεύονται στην Έκθεση (στατιστικό παράρτημα για την Ελλάδα, σελ. 147, και πίνακες του Κεφαλαίου 1). Βασίζονται στις προβολές EUROPOP2025 της Eurostat.

Πληθυσμός και ηλικιακή σύνθεση

Πίνακας 2. Πληθυσμός και ηλικιακή σύνθεση, Ελλάδα. Πηγή: 2027 Ageing Report, Στατιστικό Παράρτημα – Ελλάδα (σελ. 147).

Γονιμότητα, προσδόκιμο ζωής και μετανάστευση

Πίνακας 3. Γονιμότητα, προσδόκιμο ζωής και καθαρή μετανάστευση, Ελλάδα. Πηγή: 2027 Ageing Report, Στατιστικό Παράρτημα – Ελλάδα (σελ. 147).

Λόγοι εξάρτησης (%)

Πίνακας 4. Δημογραφικοί και οικονομικοί λόγοι εξάρτησης, Ελλάδα. Πηγή: 2027 Ageing Report, Στατιστικό Παράρτημα – Ελλάδα (σελ. 147).

Εργατικό δυναμικό και αγορά εργασίας

Πίνακας 5. Εργατικό δυναμικό και αγορά εργασίας, Ελλάδα. *Η πρώτη στήλη αφορά το 2026. Πηγή: 2027 Ageing Report, Στατιστικό Παράρτημα – Ελλάδα (σελ. 147).

Η Ελλάδα σε σύγκριση με την ΕΕ

Πίνακας 6. Ελλάδα και ΕΕ. Πηγή: 2027 Ageing Report, Πίνακες I.1.1, I.1.5, I.1.7, I.1.9 και I.2.9.

Τα εντυπωσιακά δημογραφικά προβλήματα

Από τους πίνακες της Έκθεσης ξεχωρίζουν τα εξής για την Ελλάδα:

• Η χώρα χάνει πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού που έχει σήμερα σε ηλικία εργασίας. Ο πληθυσμός 20-64 ετών πέφτει από 6,01 εκατ. το 2025 σε 3,82 εκατ. το 2080, δηλαδή 2,2 εκατομμύρια λιγότεροι (−36%).
• Ο συνολικός πληθυσμός πέφτει από 10,4 σε 7,6 εκατ. (−26%), πάνω από τριπλάσια μείωση σε σχέση με την ΕΕ (−8%). Μεγαλύτερη πτώση έχουν μόνο η Λετονία (−30%), η Λιθουανία (−28%) και η Βουλγαρία (−27%).
• Το εργατικό δυναμικό μειώνεται κατά 34% (από 4,65 σε 3,07 εκατ.), διπλάσια πτώση από τον μέσο όρο της ΕΕ (−17%). Μόνο τρεις χώρες έχουν μεγαλύτερη μείωση: Λιθουανία, Λετονία και Πολωνία.
• Η γονιμότητα έχει «κολλήσει» στο 1,2 παιδιά ανά γυναίκα, από 2,23 το 1960. Ακόμη και το 2080 η πρόβλεψη είναι μόλις 1,45, πολύ κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών (περίπου 2,1).
• Ο λόγος εξάρτησης ηλικιωμένων εκτοξεύεται από 41,3% σε 70,6% το 2055, ο δεύτερος υψηλότερος στην ΕΕ μετά την Πορτογαλία (71,8%). Σήμερα αντιστοιχούν περίπου 2,4 άτομα εργάσιμης ηλικίας σε κάθε άτομο 65+. Γύρω στο 2050 θα αντιστοιχούν μόλις 1,4.
• Στις αρχές της δεκαετίας του 2050 ο συνολικός λόγος εξάρτησης ξεπερνά το 100%: οι κάτω των 20 και οι άνω των 64 θα είναι περισσότεροι από τους 20-64 ετών (101,5% το 2055, έναντι 89,8% στην ΕΕ).
• Το 2050, για κάθε 100 απασχολούμενους 20-64 ετών θα αντιστοιχούν 85,5 ανενεργοί άνω των 65, από 55,3 σήμερα.
• Οι πολύ ηλικιωμένοι (80+) διπλασιάζονται ως ποσοστό του πληθυσμού, από 7,2% σε 15,8% το 2070. Σχεδόν ένας στους δύο άνω των 65 (46,6%) θα είναι πάνω από 80.
• Το προσδόκιμο ζωής στα 65 αυξάνεται κατά 5,1 έτη για τους άνδρες (18,7 σε 23,8) και κατά 4,6 έτη για τις γυναίκες (21,8 σε 26,4). Αυτή είναι η μεταβλητή που «σπρώχνει» το όριο συνταξιοδότησης προς τα πάνω.
• Η μετανάστευση δεν αντισταθμίζει τις απώλειες. Την περίοδο 2020-2024 η μέση καθαρή εισροή ήταν μόλις 8.000 άτομα τον χρόνο (0,1% του πληθυσμού, έναντι 0,5% στην ΕΕ).
• Ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης πέφτει στο 0,4% το 2040 και στο 0,2% το 2050, επειδή οι ώρες εργασίας μειώνονται κατά 1-1,2% τον χρόνο.

Όλες οι αναφορές της Έκθεσης στο ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα

Πέρα από τα όρια ηλικίας, η Έκθεση αναφέρεται στο ελληνικό σύστημα σε πολλά σημεία. Τα συγκεντρώνουμε εδώ:

Αρχιτεκτονική του συστήματος

• Τύπος συστήματος (Πίνακες II.1.2 και II.A3.1): η Ελλάδα έχει μικτό δημόσιο σύστημα που συνδυάζει ενιαίο ποσό (εθνική σύνταξη), καθορισμένες παροχές (DB) για την ανταποδοτική σύνταξη και σύστημα νοητών καθορισμένων εισφορών (NDC). Το NDC είναι το υποχρεωτικό επικουρικό σύστημα. Η Ελλάδα «μετράει διπλά» στην κατάταξη, ως DB και ως NDC.
• Επικουρική ασφάλιση και ΤΕΚΑ: το δημόσιο επικουρικό ταμείο λειτουργεί ως NDC από το 2015. Από το 2022, οι επικουρικές συντάξεις όσων μπαίνουν για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας καλύπτονται από κεφαλαιοποιητικό σύστημα καθορισμένων εισφορών, το ΤΕΚΑ. Το ΤΕΚΑ είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Η Έκθεση το κατατάσσει ως υποχρεωτικό ιδιωτικό ατομικό σχήμα μόνο για τους σκοπούς των προβολών.
• Κατηγορίες παροχών: η ελάχιστη σύνταξη είναι με εισοδηματικά κριτήρια ή ενιαίου ποσού. Οι συντάξεις γήρατος, πρόωρες, αναπηρίας και επιζώντων συνδυάζουν ενιαίο ποσό και ανταποδοτικό σκέλος. Η επαγγελματική ασφάλιση είναι προαιρετική και δεν περιλαμβάνεται στις προβολές.

Κανόνες υπολογισμού, αναπροσαρμογής και χρηματοδότησης

• Συντάξιμες αποδοχές (Πίνακας II.A3.3): λαμβάνεται υπόψη όλος ο εργασιακός βίος, με τις ασφαλιστέες αποδοχές από το 2002 και μετά. Οι αποδοχές επικαιροποιούνται με τιμές και μισθούς.
• Αναπροσαρμογή συντάξεων: με βάση τον πληθωρισμό και το ΑΕΠ, με ανώτατο όριο το 100% του πληθωρισμού.
• Εισφορές (Πίνακας II.A3.5): για την κύρια σύνταξη ο εργοδότης καταβάλλει 13,33% και ο εργαζόμενος 6,67%. Για την επικουρική καταβάλλουν 3% ο καθένας. Η εθνική σύνταξη χρηματοδοτείται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό.
• Αυτοαπασχολούμενοι: από το 2020 οι εισφορές καθορίζονται κυρίως με σταθερές ασφαλιστικές κατηγορίες και όχι με το δηλωθέν εισόδημα. Η αντίστοιχη τεκμαρτή συντάξιμη βάση προκύπτει από την εισφορά με συντελεστή 20%.
• Κίνητρα (Πίνακας II.A3.2): στην Ελλάδα προβλέπεται ποινή (μείωση) για την πρόωρη συνταξιοδότηση, αλλά όχι μπόνους για παραμονή στην εργασία μετά το όριο.
• Αυτόματοι μηχανισμοί (Πίνακες I.2.4 και II.A3.4): σύνδεση ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, και μηχανισμός αυτόματης εξισορρόπησης στην επικουρική ασφάλιση.

Επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

• Η Ελλάδα είναι μία από τις έξι χώρες (μαζί με Δανία, Ιταλία, Κύπρο, Πορτογαλία και Σλοβακία) όπου η συμμετοχή των 65-69 ετών στην αγορά εργασίας αναμένεται να αυξηθεί κατά 25 μονάδες ή και περισσότερο έως το 2080. Η Έκθεση το αποδίδει ρητά στη σύνδεση των ορίων με το προσδόκιμο ζωής. Για την Ελλάδα η αύξηση είναι +35,9 μονάδες, από 17,9% σε 53,8%.
• Η μέση ηλικία εξόδου από την αγορά εργασίας ανεβαίνει από 64,9 έτη (2026) σε 68,6 το 2080, δηλαδή +3,7 έτη, όσο για τους άνδρες τόσο και για τις γυναίκες.
• Η συμμετοχή των 55-64 ετών αυξάνεται κατά 13,2 μονάδες (από 63,8% σε 77,0%). Στις γυναίκες η αύξηση είναι ακόμη μεγαλύτερη, +14,6 μονάδες.
• Η Ελλάδα είναι μία από τις τέσσερις χώρες (με Τσεχία, Ισπανία και Ρουμανία) όπου η συμμετοχή των γυναικών 25-54 ετών δεν αναμένεται να αυξηθεί.
• Στο έτος βάσης 2025 η απασχόληση ήταν καλύτερη από ό,τι υπέθετε η Έκθεση του 2024. Η Ελλάδα, μαζί με την Τσεχία και την Κύπρο, είχε τη μεγαλύτερη ανοδική αναθεώρηση στο ποσοστό απασχόλησης, περίπου 3 μονάδες.
• Το εργατικό δυναμικό 20-64 ετών μειώνεται πάνω από ένα τρίτο έως το 2080 (−34%, ή −0,7% τον χρόνο κατά μέσο όρο). Η Ελλάδα ανήκει στην ομάδα με την πιο απότομη πτώση, μαζί με Πολωνία, Λετονία και Λιθουανία.

Συμπέρασμα: ο «αυτόματος πιλότος» της σύνταξης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ζητά από την Ελλάδα να ανεβάσει τα όρια ηλικίας. Η έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων, σε συνεργασία με την Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής (EPC), καταγράφει τι προκύπτει όταν ένας ελληνικός νόμος, που συνδέει το όριο με το προσδόκιμο ζωής στα 65, εφαρμοστεί σε μια χώρα με γονιμότητα 1,2, συρρικνούμενο πληθυσμό και ταχύτατη γήρανση.

Όσο το προσδόκιμο ζωής στα 65 αυξάνεται κατά περίπου 5 έτη έως το 2080, ο μηχανισμός θα «γράφει» αυτόματα τις αυξήσεις: 68 έτη γύρω στο 2030, 70 το 2055 και 72 το 2080. Ως τώρα, η πανδημία και η αργή αύξηση του προσδόκιμου κράτησαν το όριο στα 67. Η επόμενη τριετής επανεξέταση θα δείξει αν ο «αυτόματος πιλότος» θα ενεργοποιηθεί για πρώτη φορά.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η χώρα θα αφήσει τον μηχανισμό να δουλέψει όπως νομοθετήθηκε ή θα τον «παγώσει», όπως έκαναν άλλες χώρες που η Έκθεση καταγράφει (Πολωνία, Τσεχία, Κροατία, Σλοβακία). Με τα δημογραφικά δεδομένα της Ελλάδας, κάθε τέτοια απόφαση έχει βαρύ δημοσιονομικό κόστος.

Πηγή: European Commission (DG ECFIN) – Economic Policy Committee, «2027 Ageing Report: Underlying Assumptions and Projection Methodologies», European Economy Institutional Paper 347, Νοέμβριος 2026. Οι απόψεις της Έκθεσης δεν εκφράζουν απαραίτητα την επίσημη θέση της Επιτροπής.