Διπλό μήνυμα για την πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας στέλνουν τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου. Από τη μία πλευρά, η επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη επιταχύνεται με τον ισχυρότερο ρυθμό των τελευταίων τριάμισι ετών, καθώς αυξάνονται οι νέες παραγγελίες, βελτιώνονται οι εξαγωγές και οι επιχειρήσεις προχωρούν σε προσλήψεις. Από την άλλη, όμως, η νέα άνοδος του ενεργειακού κόστους επαναφέρει τις πληθωριστικές πιέσεις και αυξάνει τον κίνδυνο μιας μεγαλύτερης περιόδου υψηλών επιτοκίων.
Για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, το μήνυμα είναι επομένως σύνθετο: η οικονομία εμφανίζεται πιο ανθεκτική από ό,τι αναμενόταν, αλλά η ενέργεια απειλεί να αυξήσει ξανά το κόστος παραγωγής και τις τελικές τιμές, περιορίζοντας παράλληλα τα περιθώρια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική.
PMI στις 53,1 μονάδες – Μεγάλη έκπληξη έναντι των προβλέψεων
Ο σύνθετος δείκτης PMI της S&P Global για την Ευρωζώνη αυξήθηκε τον Σεπτέμβριο στις 53,1 μονάδες, από 52,0 μονάδες τον Αύγουστο, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2023.
Η επίδοση ήταν αισθητά καλύτερη από τις προβλέψεις. Οι οικονομολόγοι που συμμετείχαν σε δημοσκόπηση του Reuters ανέμεναν υποχώρηση του δείκτη στις 51,7 μονάδες.
Η διαφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς κάθε ένδειξη πάνω από τις 50 μονάδες σηματοδοτεί επέκταση της οικονομικής δραστηριότητας, ενώ επίπεδα κάτω από το συγκεκριμένο όριο παραπέμπουν σε συρρίκνωση.
Η επιτάχυνση δείχνει ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, η Ευρωζώνη καταφέρνει να απορροφήσει μέρος των κραδασμών που προκαλούν η γεωπολιτική αβεβαιότητα, η ενεργειακή κρίση και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης.
Νέες παραγγελίες με τον ταχύτερο ρυθμό τεσσάρων ετών
Ακόμη πιο ενθαρρυντική είναι η εικόνα στο μέτωπο της ζήτησης. Οι νέες παραγγελίες αυξήθηκαν με τον ταχύτερο ρυθμό εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια, εξέλιξη που δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ανάπτυξης τους επόμενους μήνες.
Στήριξη προήλθε και από τις εξαγωγές, στις οποίες περιλαμβάνονται οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωζώνης.
Παράλληλα, η βελτίωση δεν περιορίστηκε σε έναν μόνο τομέα της οικονομίας, καθώς θετική συμβολή είχαν τόσο οι υπηρεσίες όσο και η μεταποίηση.
Υπηρεσίες: Άλμα στις 53 μονάδες
Ιδιαίτερα ισχυρή ήταν η εικόνα στον κλάδο των υπηρεσιών. Ο σχετικός PMI αυξήθηκε στις 53 μονάδες από 51,6 τον Αύγουστο, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο σχεδόν ενός έτους.
Και εδώ η αγορά αιφνιδιάστηκε θετικά, καθώς οι προβλέψεις έκαναν λόγο για υποχώρηση στις 51,5 μονάδες.
Στη μεταποίηση, ο δείκτης παρέμεινε στις 52,7 μονάδες, ενώ ο επιμέρους δείκτης παραγωγής βελτιώθηκε οριακά στις 53,4 μονάδες από 53,3.
Η αύξηση της ζήτησης έχει ήδη αντίκτυπο στην αγορά εργασίας, καθώς οι επιχειρήσεις προχώρησαν σε νέες προσλήψεις για να ανταποκριθούν στον αυξημένο όγκο δραστηριότητας.
Η «παγίδα» της ενέργειας
Πίσω από τους ισχυρούς δείκτες ανάπτυξης, ωστόσο, εμφανίζεται ένας σημαντικός κίνδυνος: η επιστροφή των πληθωριστικών πιέσεων μέσω της ενέργειας.
Οι επιχειρήσεις ανέφεραν σημαντική αύξηση στις τιμές των εισροών τους, με το υψηλότερο ενεργειακό κόστος να αποτελεί βασικό παράγοντα επιβάρυνσης.
Το κρίσιμο στοιχείο για την πραγματική οικονομία είναι ότι μέρος αυτών των αυξήσεων μετακυλίεται ήδη στους πελάτες. Αυτό σημαίνει ότι μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών ενεργειακών τιμών μπορεί να περάσει σταδιακά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Για τις επιχειρήσεις, ειδικά εκείνες με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση, η εξέλιξη μπορεί να συμπιέσει τα περιθώρια κέρδους εφόσον δεν είναι δυνατό να μεταφερθεί ολόκληρη η αύξηση του κόστους στις τελικές τιμές.
Για τα νοικοκυριά, αντίστοιχα, ο κίνδυνος βρίσκεται στην αναζωπύρωση της ακρίβειας, τόσο άμεσα μέσω των λογαριασμών ενέργειας και των καυσίμων όσο και έμμεσα μέσω των προϊόντων και υπηρεσιών που ενσωματώνουν υψηλότερο κόστος παραγωγής και μεταφοράς.
Νέα δεδομένα για τα επιτόκια
Η ισχυρή οικονομική δραστηριότητα σε συνδυασμό με την επιστροφή των πληθωριστικών πιέσεων περιπλέκει παράλληλα την εξίσωση για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Η ΕΚΤ έχει ήδη αυξήσει τα επιτόκια δύο φορές μέσα στο 2026, με την τελευταία παρέμβαση να πραγματοποιείται τον Σεπτέμβριο, καθώς η ενεργειακή κρίση επανέφερε ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό.
Η ανθεκτικότητα της οικονομίας περιορίζει ταυτόχρονα έναν από τους βασικούς κινδύνους μιας αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής: ότι δηλαδή οι νέες αυξήσεις επιτοκίων θα μπορούσαν να οδηγήσουν γρήγορα την οικονομία σε έντονη επιβράδυνση.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της S&P Global, Chris Williamson, συνέδεσε την επανεμφάνιση των πληθωριστικών πιέσεων με την αύξηση των ενεργειακών τιμών λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η ανθεκτικότητα της ανάπτυξης ενισχύει το ενδεχόμενο νέας αύξησης των επιτοκίων πριν από το τέλος του έτους.
Σύμφωνα με το Reuters, οι αγορές τιμολογούν τρεις ακόμη αυξήσεις επιτοκίων έως τα τέλη Ιουνίου, στοιχείο που, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα διατηρήσει αυξημένο το κόστος χρήματος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τι σημαίνει για δάνεια, επιχειρήσεις και νοικοκυριά
Η πορεία των επιτοκίων αποτελεί το σημείο στο οποίο τα στοιχεία του PMI αποκτούν άμεση πρακτική σημασία. Εάν οι πληθωριστικές πιέσεις επιμείνουν και η ΕΚΤ συνεχίσει τις αυξήσεις, το κόστος νέου δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά θα παραμείνει υψηλό, ενώ μεγαλύτερη πίεση μπορεί να δεχθούν και όσοι έχουν χρηματοδοτήσεις συνδεδεμένες με κυμαινόμενα επιτόκια.
Για τις επιχειρήσεις δημιουργείται έτσι μια διπλή πίεση: ακριβότερη ενέργεια και υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης. Η ισχυρότερη ζήτηση μπορεί να αντισταθμίσει ένα μέρος αυτής της επιβάρυνσης, αλλά η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανά κλάδο και ανάλογα με την ενεργειακή ένταση κάθε δραστηριότητας.
Για τα νοικοκυριά, το βασικό ερώτημα είναι εάν η ενεργειακή επιβάρυνση θα περάσει σε ένα ευρύτερο κύμα ανατιμήσεων. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η πίεση θα είναι διπλή: υψηλότερες τιμές στην καθημερινή κατανάλωση και ακριβότερο χρήμα.
Τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου δείχνουν επομένως ότι η Ευρωζώνη δεν αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή πρόβλημα έλλειψης ανάπτυξης, αλλά τον κίνδυνο η ισχυρότερη δραστηριότητα να συνδυαστεί με επίμονο πληθωρισμό. Και αυτή ακριβώς είναι η εξίσωση που θα καθορίσει τις επόμενες κινήσεις της ΕΚΤ και, κατ’ επέκταση, την πορεία του κόστους χρήματος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
