Δεν ήμασταν μπροστά στα τηλεφωνήματα, μπορούμε όμως να μαντέψουμε το περιεχόμενό τους.
Από τη μία πλευρά, διαβεβαιώσεις ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν συντάσσεται με την κοινή γραμμή που χάραξαν έξι ευρωπαϊκές χώρες για τη φορολόγηση των υπερκερδών των διυλιστηρίων. Από την άλλη, υποσχέσεις ότι τα διυλιστήρια θα βάλουν «πλάτη» τώρα που τα πράγματα δυσκολεύουν, συμβάλλοντας στη συγκράτηση των τιμών της αμόλυβδης και του πετρελαίου κίνησης, αλλά και –κυρίως– του πετρελαίου θέρμανσης, η τιμή του οποίου αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του χειμώνα.
Το πώς ακριβώς θα αποτυπωθούν στην πράξη αυτές οι δεσμεύσεις θα φανεί τις επόμενες ημέρες. Το τοπίο, ωστόσο, αρχίζει να ξεκαθαρίζει.
Διυλιστήρια και υπερκέρδη: Η επιλογή της κυβέρνησης
Η Ελλάδα δεν φαίνεται να θέτει ως προτεραιότητα τη φορολόγηση των υπερκερδών των διυλιστηρίων. Αντίθετα, επικεντρώνεται στην περαιτέρω «χαλάρωση» της ρήτρας διαφυγής, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο για τη χρηματοδότηση μέτρων που θα μπορούσαν να περιορίσουν το κόστος του πετρελαίου θέρμανσης, ακόμη και μέσω μείωσης του ειδικού φόρου κατανάλωσης.
Το περιθώριο αυτό υπάρχει επειδή ο κρατικός προϋπολογισμός εξακολουθεί να παράγει πλεονάσματα. Χωρίς τις απαραίτητες ευρωπαϊκές εγκρίσεις, όμως, τα συγκεκριμένα ποσά κατευθύνονται στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους.
Χρήσιμο και αυτό, αλλά το ζητούμενο είναι διαφορετικό: να μην φτάσει η κυβέρνηση στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση με τους πολίτες να θυμούνται από ολόκληρο τον χειμώνα του 2026-2027 όχι τα μέτρα στήριξης, αλλά το τιμολόγιο του προμηθευτή πετρελαίου θέρμανσης.
Επιδότηση στα καύσιμα αντί για φόρο
Το ότι, στην τελευταία στροφή πριν από την κάλπη, η κυβέρνηση δεν θα ήθελε να ανοίξει ένα νέο μέτωπο με τους μεγάλους ομίλους διύλισης είναι εύλογο. Το ζήτημα, όμως, δεν περιορίζεται στο πολιτικό κόστος.
Ένα βασικό επιχείρημα διατυπώθηκε χθες στην ΕΡΤ από τον ίδιο τον πρωθυπουργό: η φορολόγηση των υπερκερδών αποδίδει έσοδα στον κρατικό προϋπολογισμό με χρονική υστέρηση, όταν δηλαδή η επιβάρυνση που έχει προκαλέσει η ενεργειακή κρίση στα νοικοκυριά θα έχει ήδη γίνει αισθητή.
Η επιδότηση στα καύσιμα, αντίθετα, έχει άμεσο και απτό αποτέλεσμα στην τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής.
Από την πλευρά των διυλιστηρίων προβάλλεται ένα διαφορετικό επιχείρημα. Τα αυξημένα κέρδη, υποστηρίζεται, δεν προέρχονται κυρίως από την ελληνική κατανάλωση αλλά από τις εξαγωγές.
Τα δύο ελληνικά διυλιστήρια έχουν τη δυνατότητα να αυξάνουν την παραγωγή και να διαθέτουν μεγαλύτερες ποσότητες στις διεθνείς αγορές, σε μια περίοδο κατά την οποία τα διυλισμένα προϊόντα βρίσκονται σε έλλειψη και οι τιμές τους έχουν εκτοξευθεί.
Με άλλα λόγια, η αύξηση της κερδοφορίας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τη διεθνή αγορά και όχι αποκλειστικά με την τιμή που πληρώνει ο Έλληνας οδηγός στην αντλία.
Γιατί και τα διυλιστήρια προτιμούν την επιδότηση
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά.
Και τα ίδια τα διυλιστήρια έχουν λόγο να προτιμούν μια πολιτική επιδοτήσεων αντί μιας έκτακτης φορολόγησης των υπερκερδών.
Ο πρώτος είναι ότι η επιβάρυνση από μια έκπτωση στην αντλία μπορεί να ελεγχθεί. Άλλο είναι να διαθέτεις 20-30 εκατ. ευρώ τον μήνα από το ταμείο σου, και μάλιστα για όσο διαρκεί η κρίση, και άλλο να γνωρίζουν οι μέτοχοι ότι βρίσκεται σε εκκρεμότητα ένας πρόσθετος φόρος που θα μπορούσε να ανέλθει σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Και πλέον, με την έναρξη της περιόδου διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης, ο λογαριασμός για τη συμμετοχή των εταιρειών αναμένεται να μεγαλώσει.
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο πλεονέκτημα: η επιδότηση μπορεί να «επικοινωνηθεί» στην κοινή γνώμη.
Έτσι, στις 15 Οκτωβρίου, όταν ξεκινήσει η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης, δεν αποκλείεται να δούμε ανακοινώσεις τόσο από τα διυλιστήρια όσο και από τις συνδεδεμένες εταιρείες εμπορίας για εκπτώσεις στην τελική τιμή του πετρελαίου θέρμανσης.
Στο ίδιο πακέτο μπορούν να ενταχθούν και διευκολύνσεις πληρωμής, ακόμη και άτοκες δόσεις, ώστε να περιοριστεί το κόστος της προμήθειας για τα νοικοκυριά.
Τι θα γίνει με την τιμή του πετρελαίου θέρμανσης
Το μεγάλο στοίχημα, πλέον, είναι η τιμή με την οποία θα κάνει πρεμιέρα το πετρέλαιο θέρμανσης.
Η διεθνής εικόνα της αγοράς πετρελαίου και των διυλισμένων προϊόντων δημιουργεί σημαντικές πιέσεις στο κόστος. Για τα νοικοκυριά, επομένως, ακόμη και μια μικρή έκπτωση στην τελική τιμή μπορεί να έχει σημαντική πρακτική αξία, ιδιαίτερα για όσους χρειάζεται να προμηθευτούν μεγάλες ποσότητες για ολόκληρο τον χειμώνα.
Η κυβέρνηση αναζητά, συνεπώς, έναν τρόπο ώστε η επιβάρυνση να περιοριστεί άμεσα, χωρίς να χρειαστεί να περιμένει την απόδοση ενός φόρου στα υπερκέρδη των διυλιστηρίων.
Το ευρωπαϊκό «κλειδί» για τα υπερκέρδη των διυλιστηρίων
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει τι θα γίνει τελικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Εάν η συζήτηση οδηγήσει σε πανευρωπαϊκή φορολόγηση των διυλιστηρίων και ενδεχομένως και άλλων ενεργειακών επιχειρήσεων, τότε είναι πιθανό η Ελλάδα να χρειαστεί να προσαρμοστεί στη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Μέχρι στιγμής, πάντως, το μήνυμα που έχει σταλεί στις διμερείς επαφές είναι σαφές: δεν υπάρχει ελληνική πρωτοβουλία για επιβολή έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των διυλιστηρίων.
Η ελληνική πλευρά φαίνεται να επιλέγει έναν διαφορετικό δρόμο: δημοσιονομικό χώρο και άμεσες παρεμβάσεις στις τιμές των καυσίμων, με τη συμμετοχή των ίδιων των εταιρειών του κλάδου.
Το αν αυτή η επιλογή θα αποδειχθεί αρκετή θα κριθεί στην πράξη από ένα και μόνο μέγεθος: την τιμή που θα γράψει η αντλία και, κυρίως, το πόσο θα κοστίσει στα νοικοκυριά το πετρέλαιο θέρμανσης από τον Οκτώβριο και μετά.
