Σαφές μήνυμα για τον αναβαθμισμένο ρόλο της Ελλάδας στον αμερικανικό σχεδιασμό για την Ανατολική Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη έστειλε από την Αθήνα ο Μάρκο Ρούμπιο, με την ενέργεια, την άμυνα και τις ασφαλείς εφοδιαστικές αλυσίδες να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των συνομιλιών του με τον Γιώργο Γεραπετρίτη.
Η ιδιαίτερη βαρύτητα της επίσκεψης ενισχύεται από το γεγονός ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών επέλεξε την Αθήνα χωρίς αντίστοιχο σταθμό στην Άγκυρα, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ουάσινγκτον αναδιαμορφώνει κρίσιμα κομμάτια της ενεργειακής και αμυντικής αρχιτεκτονικής της περιοχής.
Μετά τη διμερή συνάντηση στο υπουργείο Εξωτερικών, οι δύο υπουργοί παραχώρησαν κοινές δηλώσεις, πριν από την έναρξη του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ, ο οποίος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συνεργασίας, από την άμυνα και την ενέργεια μέχρι τις επενδύσεις, την υψηλή τεχνολογία, τη ναυτιλία και την ασφάλεια.
«Η Ελλάδα είναι άγκυρα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο», τόνισε ο Γιώργος Γεραπετρίτης, επισημαίνοντας ότι οι δύο χώρες έχουν πλέον τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν από κοινού κρίσιμες προκλήσεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Αλεξανδρούπολη, χαρακτηρίζοντάς την χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής συνεργασίας των δύο χωρών, ενώ υπογράμμισε ότι «η συλλογική ασφάλεια απαιτεί από κάθε σύμμαχο να αναλάβει τις δικές του ευθύνες».
Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών σημείωσε ότι η ελληνοαμερικανική συνεργασία έχει διευρυνθεί σημαντικά και πλέον περιλαμβάνει άμυνα, υποδομές, ψηφιακή τεχνολογία, επιβολή του νόμου, ναυτιλία και ενεργειακή ασφάλεια.
Όπως ανέφερε, οι τρεις συμφωνίες που υπογράφονται σήμερα αποτελούν απτή απόδειξη της προόδου που έχει επιτευχθεί, προσθέτοντας ότι η εταιρική σχέση Ελλάδας και ΗΠΑ «ποτέ δεν ήταν πιο ισχυρή, πιο βαθιά ή πιο συνεκτική».
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης στάθηκε παράλληλα στο εξαιρετικά ασταθές διεθνές περιβάλλον, κάνοντας αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία, στην αστάθεια στη Μέση Ανατολή, στις απειλές για τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στην αναθεωρητική ρητορική που καταγράφεται στην ευρύτερη περιοχή.
Σε αυτό το περιβάλλον, όπως τόνισε, η Ελλάδα παραμένει αξιόπιστος σύμμαχος και άγκυρα σταθερότητας, με τη γεωγραφική της θέση στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.
Το LNG και ο Κάθετος Διάδρομος
Ακόμη πιο σαφές ήταν το μήνυμα του Μάρκο Ρούμπιο για τον ενεργειακό ρόλο που επιφυλάσσει η Ουάσινγκτον στην Ελλάδα.
«Θέλουμε να αναπτύξουμε μια ασφαλή εφοδιαστική αλυσίδα. Είναι κάτι που θα οικοδομήσουμε μέσω του Καθέτου Διαδρόμου, που έχει καταστήσει την Ελλάδα ασφαλή ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.
Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τοποθετεί ευθέως την Ελλάδα στον αμερικανικό σχεδιασμό για νέες ενεργειακές διαδρομές προς τα Βαλκάνια, την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη κομβικό ρόλο σε αρκετά κομμάτια αυτού του σχεδιασμού. Αμερικανικό LNG διοχετεύεται μέσω ελληνικών υποδομών προς τις αγορές της περιοχής, ενώ Chevron και ExxonMobil έχουν παρουσία στις έρευνες υδρογονανθράκων. Παράλληλα, το σχήμα 3+1 Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ με τις ΗΠΑ επανέρχεται στην ατζέντα.
Στον αμυντικό τομέα, η Ελλάδα έχει ήδη δρομολογήσει την απόκτηση των F-35, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η αναβάθμιση των ελληνικών F-16 σε επίπεδο Viper, με τη στρατηγική συνεργασία να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάθος.
Ο Ρούμπιο έκανε επίσης αναφορά στους ιστορικούς δεσμούς των δύο χωρών, επισημαίνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν «μεγάλο χρέος στην Αρχαία Ελλάδα για τη δημοκρατία», ενώ χαρακτήρισε την παρουσία του στην Αθήνα το πρώτο και, όπως είπε, ελπίζει όχι το τελευταίο ταξίδι του στην Ελλάδα.
Η επίσκεψη μόνο στην Αθήνα και η Άγκυρα
Πέρα όμως από τις επίσημες δηλώσεις, ισχυρό πολιτικό συμβολισμό αποκτά η επιλογή του Μάρκο Ρούμπιο να βρεθεί στην Αθήνα χωρίς να επισκεφθεί την Άγκυρα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις από τον Ρεπουμπλικανικό χώρο, η επιλογή αυτή αποτυπώνει μεταβολή των αμερικανικών προτεραιοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο και ενισχύει την αντίληψη ότι η Ουάσινγκτον δεν θεωρεί πλέον πως κάθε στρατηγικός σχεδιασμός στην περιοχή πρέπει υποχρεωτικά να περνά μέσα από την Τουρκία.
Το θέμα έχει ήδη προκαλέσει συζήτηση στον τουρκικό Τύπο, όπου καταγράφονται διαφορετικές προσπάθειες ερμηνείας – αλλά και υποβάθμισης – του μηνύματος της επίσκεψης.
Η Aydinlik προχωρά στην πιο επιθετική ανάγνωση, με τίτλο «Ο άξονας ΗΠΑ–Ελλάδας ενισχύεται απέναντι στην Τουρκία», συνδέοντας μάλιστα τον Κάθετο Διάδρομο με προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής σημασίας της Τουρκίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσέγγιση του Yunanda, σύμφωνα με την οποία η επίσκεψη Ρούμπιο δείχνει ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις αποκτούν αυτοτελή στρατηγικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν πλέον απλώς τμήμα της παραδοσιακής αμερικανικής διαχείρισης της ισορροπίας Αθήνας–Άγκυρας.
Η Turkiye αναγνωρίζει ότι στην Ελλάδα η απουσία επίσκεψης στην Τουρκία ερμηνεύεται ως διπλωματικό πλεονέκτημα της Αθήνας, επιχειρεί όμως να αντιστρέψει την εικόνα, προβάλλοντας τις διεθνείς συμφωνίες και τις σχέσεις της Άγκυρας.
Ανάλογη είναι η προσέγγιση του TRHaber, που επιμένει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ακολουθούν πολιτική ισορροπιών, ενώ το HalkTV θέτει ευθέως το ερώτημα πώς θα ισορροπήσει πλέον η Ουάσινγκτον ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα, υπενθυμίζοντας παράλληλα τις στενές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν.
Η Cumhuriyet, αντίθετα, αποφεύγει την ελληνοτουρκική διάσταση και επικεντρώνεται κυρίως στις διαδηλώσεις κατά της επίσκεψης Ρούμπιο στην Αθήνα.
Από την άμυνα στην ενέργεια και την τεχνολογία
Το ουσιαστικότερο στοιχείο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου, πάντως, βρίσκεται στη διεύρυνση της σχέσης των δύο χωρών. Η συνεργασία Αθήνας–Ουάσινγκτον δεν περιορίζεται πλέον στην παραδοσιακή αμυντική διάσταση, αλλά επεκτείνεται στην ενέργεια, στις επενδύσεις, στις κρίσιμες υποδομές, στις νέες τεχνολογίες και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ενδεικτική είναι και η σύνθεση της αμερικανικής αποστολής. Στο πλευρό του Ρούμπιο βρίσκεται η πρέσβης των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, ενώ συμμετέχουν στελέχη με αρμοδιότητες στις εκπαιδευτικές και πολιτιστικές υποθέσεις και στη δημόσια διπλωματία.
Το μήνυμα που προκύπτει από την Αθήνα είναι επομένως ευρύτερο από μια ακόμη διμερή επίσκεψη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν την Ελλάδα ως ενεργειακή πύλη, αμυντικό εταίρο και γεωπολιτικό κόμβο σε μια περιοχή που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Και για την Άγκυρα, ίσως το σημαντικότερο δεν είναι απλώς ότι ο Ρούμπιο ήρθε στην Αθήνα και δεν πήγε στην Τουρκία. Είναι ότι η σχέση Ουάσινγκτον–Αθήνας δείχνει να αποκτά ολοένα περισσότερο δική της στρατηγική υπόσταση, χωρίς να περνά υποχρεωτικά μέσα από το φίλτρο των ελληνοτουρκικών ισορροπιών.
