Καμπανάκι για τους αυξανόμενους κινδύνους που απειλούν τη χρηματοπιστωτική και δημοσιονομική σταθερότητα της Ευρωζώνης χτυπά ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), ο οποίος στην πρώτη έκδοση της ετήσιας έκθεσης «Euro Area Stability Watch» προειδοποιεί ότι ο συνδυασμός παρατεταμένων γεωπολιτικών εντάσεων και μιας πιθανής απότομης ανατιμολόγησης των αμερικανικών χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων θα μπορούσε να οδηγήσει την ευρωπαϊκή οικονομία σε νέα περίοδο έντονης αστάθειας.
Η έκθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς ο ESM αναγνωρίζει ότι, παρά το δυσμενές διεθνές περιβάλλον, η χώρα εμφανίζει σημαντικά αυξημένη ανθεκτικότητα σε ό,τι αφορά τη δυναμική του δημόσιου χρέους, ξεχωρίζοντας μαζί με την Κύπρο ως οι μοναδικές οικονομίες της Ευρωζώνης όπου το δημόσιο χρέος δεν εκτιμάται ότι θα ακολουθήσει ανοδική τροχιά ακόμη και στο δυσμενές σενάριο.
Δύο παράλληλοι κίνδυνοι για την Ευρώπη
Ο πρώτος μεγάλος κίνδυνος αφορά την παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια και ιδιαίτερα το ενδεχόμενο νέας κλιμάκωσης των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τον ESM, μια νέα ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική αύξηση στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, μεταφέροντας νέες πληθωριστικές πιέσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες και επιβαρύνοντας το διαθέσιμο εισόδημα νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Ο δεύτερος κίνδυνος αφορά τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές και ειδικότερα το ενδεχόμενο μιας απότομης υποχώρησης της αξίας των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων.
Ένα τέτοιο σοκ θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του κόστους χρηματοδότησης διεθνώς, να περιορίσει τη ρευστότητα των αγορών και να προκαλέσει μαζική ανατιμολόγηση του επενδυτικού κινδύνου.
Ο συνδυασμός μπορεί να οδηγήσει σε ύφεση
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι οι δύο αυτοί κίνδυνοι δεν λειτουργούν ανεξάρτητα αλλά αλληλοενισχύονται.
Η ταυτόχρονη εκδήλωσή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα δυσμενές περιβάλλον, με σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, άνοδο του κόστους δανεισμού και νέες πιέσεις στις αγορές κρατικών ομολόγων.
Στο δυσμενές σενάριο που παρουσιάζει ο ESM, βασισμένο στις εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ευρωζώνη θα μπορούσε να οδηγηθεί ακόμη και σε ύφεση, ενώ ο πληθωρισμός θα προσέγγιζε το 5%, δημιουργώντας ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για τη νομισματική και δημοσιονομική πολιτική.
Παράλληλα, οι αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες θα επηρέαζαν τόσο τα κράτη όσο και τον ιδιωτικό τομέα, περιορίζοντας τις επενδύσεις και αυξάνοντας το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.
Η Ελλάδα ξεχωρίζει
Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον, η Ελλάδα εμφανίζεται ως μία από τις ελάχιστες θετικές εξαιρέσεις.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ESM, ακόμη και στο δυσμενές μακροοικονομικό σενάριο, η δυναμική του ελληνικού δημόσιου χρέους παραμένει καθοδική, γεγονός που διαφοροποιεί τη χώρα από τη μεγάλη πλειονότητα των κρατών-μελών της Ευρωζώνης.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στη σημαντική δημοσιονομική προσαρμογή των τελευταίων ετών, στη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, στη μεγάλη διάρκεια του ελληνικού χρέους και στη σταθερή βελτίωση της αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής.
Ο οργανισμός επισημαίνει ότι μόνο η Ελλάδα και η Κύπρος δεν εμφανίζουν επιδείνωση της πορείας του δημόσιου χρέους ακόμη και υπό ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες.
Το μακροπρόθεσμο ρίσκο
Ο ESM προειδοποιεί ότι, εάν η Ευρωζώνη εισέλθει σε περίοδο παρατεταμένης χαμηλής ανάπτυξης, ο μέσος λόγος δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 20 ποσοστιαίες μονάδες έως το 2035 σε σχέση με το βασικό σενάριο.
Η εξέλιξη αυτή θα περιόριζε σημαντικά τα δημοσιονομικά περιθώρια πολλών κυβερνήσεων και θα αύξανε την ευπάθεια απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
Η σημασία της προληπτικής πολιτικής
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του ESM, Ρολφ Στράουχ, υπογραμμίζει ότι η ανθεκτικότητα της Ευρωζώνης δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Όπως επισημαίνει, σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αυξημένη αβεβαιότητα, η σταθερότητα θα εξαρτηθεί από τη δημοσιονομική αξιοπιστία, τη συνέχιση συνετών οικονομικών πολιτικών και την έγκαιρη αντιμετώπιση των διαρθρωτικών αδυναμιών.
Ο ESM τονίζει ότι όσο περιορίζονται τα δημοσιονομικά «μαξιλάρια» ασφαλείας και αυξάνεται το δημόσιο χρέος, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι προληπτικές παρεμβάσεις.
Η διατήρηση της εμπιστοσύνης των αγορών, η συνέχιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας και η υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα αποτελούν, σύμφωνα με την έκθεση, τη βασική άμυνα της Ευρωζώνης απέναντι στις επόμενες μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
Για την Ελλάδα, η θετική αξιολόγηση του ESM ενισχύει το αφήγημα της δημοσιονομικής αξιοπιστίας, ωστόσο υπογραμμίζει παράλληλα ότι η διατήρηση αυτής της εικόνας θα απαιτήσει συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και προσεκτική δημοσιονομική διαχείριση σε ένα διεθνές περιβάλλον που παραμένει ιδιαίτερα ασταθές.
