Σε τροχιά επιβράδυνσης εισέρχεται η ελληνική οικονομία το 2026, σύμφωνα με την Έκθεση του Διοικητή της Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι επιπτώσεις τους στις τιμές της ενέργειας οδηγούν σε αναθεώρηση των εκτιμήσεων.
Ο ρυθμός ανάπτυξης προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 1,9%, χαμηλότερα τόσο από το 2,1% του 2025 όσο και από την αρχική πρόβλεψη για το 2026. Παράλληλα, ο πληθωρισμός αναμένεται να ενισχυθεί στο 3,1% από 2,9%, ανακόπτοντας την πορεία αποκλιμάκωσης.
Στο δημοσιονομικό πεδίο, η εικόνα παραμένει θετική, με πρωτογενές πλεόνασμα 3,2% του ΑΕΠ και συνολικό πλεόνασμα 0,2%, ενώ το δημόσιο χρέος εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 137,7% του ΑΕΠ.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, επισημαίνει ότι η ένταση της γεωπολιτικής αβεβαιότητας αναμένεται να επηρεάσει αρνητικά την οικονομική δραστηριότητα, κυρίως μέσω της αύξησης του κόστους ενέργειας, η οποία συμπιέζει το διαθέσιμο εισόδημα και την κατανάλωση. Την ίδια στιγμή, τονίζει την ανάγκη για ενίσχυση των επενδύσεων, συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας.
Η αναπτυξιακή δυναμική, αν και επιβραδύνεται, παραμένει σχετικά ισχυρή σε σύγκριση με την ευρωζώνη. Καθοριστικό ρόλο εξακολουθούν να διαδραματίζουν οι επενδύσεις, οι οποίες αναμένεται να αυξηθούν κατά 8,8%, στηριζόμενες στους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, στην πιστωτική επέκταση και στις ξένες άμεσες επενδύσεις. Αντίθετα, ο εξωτερικός τομέας εκτιμάται ότι θα έχει αρνητική συμβολή, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται ταχύτερα από τις εξαγωγές.
Η ιδιωτική κατανάλωση συνεχίζει να κινείται ανοδικά, με αύξηση 1,9%, υποστηριζόμενη από την απασχόληση και τους μισθούς, ωστόσο οι πληθωριστικές πιέσεις περιορίζουν τη δυναμική της. Ο πληθωρισμός ενισχύεται κυρίως λόγω της ανόδου των τιμών ενέργειας και τροφίμων, αν και ο πυρήνας του παρουσιάζει τάσεις αποκλιμάκωσης, υποχωρώντας στο 3% από 3,6%.
Θετικές παραμένουν οι προοπτικές στην αγορά εργασίας, με την απασχόληση να αυξάνεται κατά 1,1% και την ανεργία να υποχωρεί στο 8,2%.
Συνολικά, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι, παρά τις εξωτερικές πιέσεις, η ελληνική οικονομία διατηρεί ανθεκτικότητα. Ωστόσο, η διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας θα εξαρτηθεί από τη δημοσιονομική πειθαρχία, την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων και την αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.
Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών
Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν αναμένεται να καταγράψει περαιτέρω βελτίωση το 2026. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την επίδραση αντίρροπων δυνάμεων και εξαρτάται από τη βαρύτητα των επιπτώσεων και τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ειδικότερα:
1) Οι εξαγωγές αγαθών χωρίς τα καύσιμα εκτιμάται ότι θα διατηρήσουν το μερίδιο αγοράς τους στους κύριους προορισμούς και θα το διευρύνουν σε χώρες εκτός ΕΕ, παρά τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Τυχόν πραγματοποίηση των καθοδικών κινδύνων για την παγκόσμια ανάπτυξη και για την εξωτερική ζήτηση ελληνικών προϊόντων θα επηρεάσει αρνητικά την πορεία των εξαγωγών αγαθών.
2) Οι εισπράξεις από ταξιδιωτικές υπηρεσίες εκτιμάται ότι θα σημειώσουν περαιτέρω άνοδο και το 2026, κυρίως μέσω της επιμήκυνσης της τουριστικής περιόδου, της προώθησης άλλων μορφών τουρισμού και της ενίσχυσης της κρουαζιέρας. Ωστόσο, η εξέλιξη των τουριστικών εισπράξεων θα καθοριστεί από τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή, την επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα των ταξιδιωτών, καθώς και τις προτιμήσεις τους για πιο ασφαλείς ή κοντινούς προορισμούς.
3) Οι προοπτικές για τις εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές το 2026 εμφανίζονται μικτές, αλλά συνολικά εκτιμάται ότι θα παραμείνουν σχετικά ανθεκτικές. Από τη μια πλευρά, η επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου και η αυξημένη διεθνής αβεβαιότητα ενδέχεται να περιορίσουν τη ζήτηση για θαλάσσιες μεταφορές. Από την άλλη πλευρά, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ανακατεύθυνση των θαλάσσιων διαδρομών, σε συνδυασμό με την περιορισμένη αύξηση του παγκόσμιου στόλου, αναμένεται να στηρίξουν τους ναύλους. Ως αποτέλεσμα, οι καθαρές εισπράξεις από θαλάσσιες μεταφορές εκτιμάται ότι θα διατηρηθούν σε σχετικά ικανοποιητικά επίπεδα, αν και χωρίς την έντονη δυναμική των προηγούμενων ετών.
4) Η απορρόφηση σημαντικού μέρους των εναπομεινάντων πόρων του RRF και άλλων ευρωπαϊκών κονδυλίων θα βελτιώσει το ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων.
5) Οι ξένες άμεσες επενδύσεις αναμένεται να διατηρήσουν την ισχυρή δυναμική τους, υποστηριζόμενες από το βελτιωμένο μακροοικονομικό, επιχειρηματικό και τραπεζικό περιβάλλον.
6) Η αναμενόμενη άνοδος των διεθνών τιμών της ενέργειας εκτιμάται ότι θα επιδεινώσει το ισοζύγιο καυσίμων, αυξάνοντας την αξία των σχετικών εισαγωγών.
7) Η άνοδος των εισαγωγών επενδυτικών αγαθών που συνδέονται με την ισχυρή επενδυτική δραστηριότητα θα επιβαρύνει το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.
8) Η επανεμφάνιση των πληθωριστικών πιέσεων ενδέχεται να οδηγήσει σε αύξηση των σχετικών τιμών των εγχώριων προϊόντων και σε ενίσχυση της αξίας των εισαγωγών συνολικά, περιορίζοντας την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών και διευρύνοντας το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.
Οι προβλέψεις για τα ακίνητα
Οι προοπτικές για την ελληνική αγορά ακινήτων παραμένουν συγκρατημένα θετικές για το προσεχές διάστημα. Υπό την προϋπόθεση της γρήγορης αποκλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή, της σταθεροποίησης των διεθνών οικονομικών συνθηκών και της διατήρησης των θετικών ρυθμών ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, η ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί, αν και με ηπιότερους ρυθμούς σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Παράλληλα, το επενδυτικό ενδιαφέρον αναμένεται να εστιάσει περισσότερο στην ποιότητα των κατασκευών, στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων και στην επιλογή ακινήτων σε περιοχές με καλή πρόσβαση σε υποδομές και μεταφορικά δίκτυα.
Πιο αβέβαιη η νομισματική πολιτική – Ενισχύεται το ενδεχόμενο αυστηροποίησης
Οι προοπτικές για τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ το 2026 χαρακτηρίζονται από αυξημένη αβεβαιότητα και ανάγκη διατήρησης σημαντικού βαθμού ευελιξίας, καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διακυμάνσεις στις τιμές της ενέργειας καθιστούν λιγότερο προβλέψιμη την πορεία του πληθωρισμού και της ανάπτυξης. Η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής δεν μπορεί πλέον να προεξοφληθεί από τις αγορές με την ίδια βεβαιότητα όπως πριν από την πρόσφατη κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, δεδομένου ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας θα αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ ταυτόχρονα θα επηρεάσει δυσμενώς την οικονομική δραστηριότητα.
Παράλληλα, οι πρόσφατες εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας έχουν οδηγήσει σε αναθεώρηση των προσδοκιών των χρηματοπιστωτικών αγορών σχετικά με τη μελλοντική πορεία της νομισματικής πολιτικής στην ευρωζώνη. Ειδικότερα, οι αγορές αποτιμούν πλέον αυξημένη πιθανότητα ανόδου των βασικών επιτοκίων εντός του 2026, αντανακλώντας τον κίνδυνο εντονότερων και πιο επίμονων πληθωριστικών πιέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύεται το ενδεχόμενο αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής, ιδίως εφόσον οι ανοδικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας αποδειχθούν πιο επίμονες και αρχίσουν να επηρεάζουν τις μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες και τις μισθολογικές εξελίξεις. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η ενιαία νομισματική πολιτική αναμένεται να εξακολουθήσει να ασκείται με βάση τα διαθέσιμα οικονομικά στοιχεία και την αξιολόγηση των εξελίξεων σε κάθε συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, διατηρώντας υψηλό βαθμό ευελιξίας. Η ένταση και η διάρκεια των γεωπολιτικών εξελίξεων θα επηρεάσουν την πορεία του πληθωρισμού σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα και, κατά συνέπεια, τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου σχετικά με το ύψος των επιτοκίων πολιτικής.
Η δημοσιονομική υπεραπόδοση δημιουργεί περιθώρια για στοχευμένα μέτρα
Η δημοσιονομική πολιτική αναμένεται να διατηρήσει επεκτατικό προσανατολισμό το 2026, αξιοποιώντας τον πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο που δημιουργήθηκε από την υπεραπόδοση των τελευταίων δύο ετών έναντι των στόχων του ΜΔΣ. Η συστηματική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής την τελευταία περίοδο, καθώς και η συγκράτηση των δαπανών συνέβαλαν στη δημιουργία διατηρήσιμου δημοσιονομικού χώρου εντός των νέων δημοσιονομικών κανόνων. Η διαρθρωτική αυτή βελτίωση των δημόσιων οικονομικών διεύρυνε τα περιθώρια για στοχευμένες δημοσιονομικές παρεμβάσεις, χωρίς να διακυβεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα, ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, υιοθετήθηκαν μόνιμα επεκτατικά μέτρα από το 2026, με έμφαση στη μείωση του φορολογικού βάρους για τα μεσαία εισοδήματα, τις οικογένειες με παιδιά και τους νέους εργαζομένους. Στη δημοσιονομική επέκταση αναμένεται να συμβάλει και η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους.
Τα δημοσιονομικά μεγέθη εκτιμάται ότι θα διατηρηθούν σε υγιή επίπεδα και το 2026. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τα μέτρα πολιτικής που έχουν εξαγγελθεί, το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 3,2% του ΑΕΠ, ενώ το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα αναμένεται να παραμείνει οριακά πλεονασματικό (0,2% του ΑΕΠ), υπερκαλύπτοντας το όριο του ελλείμματος 3% του ΑΕΠ που θέτει το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.
Νέα πτώση του χρέους – Δεν θα είναι πια το υψηλότερο στην Ευρώπη
Η πτωτική πορεία του δημόσιου χρέους προβλέπεται να συνεχιστεί. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ εκτιμάται ότι θα μειωθεί περαιτέρω κατά 8,4 ποσ. μον. στο 137,7% του ΑΕΠ το 2026, αντανακλώντας την οικονομική ανάπτυξη, τη διατήρηση υψηλού πρωτογενούς πλεονάσματος και τις ευνοϊκές επιδράσεις της διαφοράς επιτοκίου-ρυθμού ανάπτυξης (snowball effect). Επιπλέον, αναμένεται να συνεχιστεί η μείωση του χρέους και σε ονομαστικούς όρους, αντανακλώντας μεταξύ άλλων τη χρήση των ταμειακών διαθεσίμων για πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα. Η ευνοϊκή δυναμική του δημόσιου χρέους αναμένεται να οδηγήσει το 2026 σε λόγο χρέους προς ΑΕΠ που δεν θα αποτελεί πλέον την υψηλότερη τιμή μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Οι προβλέψεις αυτές υπερκαλύπτουν με άνετο περιθώριο τις απαιτήσεις του νέου ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, σύμφωνα με το οποίο οι χώρες με χρέος άνω του 90% του ΑΕΠ οφείλουν να επιτυγχάνουν μέση ετήσια μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ τουλάχιστον κατά 1 ποσ. μον.
Η τραπεζική χρηματοδότηση της οικονομίας προβλέπεται να διατηρήσει θετική δυναμική τα επόμενα έτη, υποστηριζόμενη από την αναμενόμενη αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας, το σχετικά ευνοϊκότερο περιβάλλον επιτοκίων και τη συνεχιζόμενη αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων. Ειδικότερα, η αναμενόμενη άνοδος του ΑΕΠ το 2026 και το χαμηλότερο κόστος τραπεζικού δανεισμού (σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια) εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να ενισχύουν την τραπεζική χρηματοδότηση των ΜΧΕ. Παράλληλα, η περαιτέρω απορρόφηση των δανειακών πόρων του RRF, σε συνδυασμό με τα χρηματοδοτικά εργαλεία του Ομίλου ETEπ και της ΕΑΤ, θα εξακολουθεί να έχει θετική επίδραση στην πιστωτική επέκταση. Η χρηματοδότηση προς τα νοικοκυριά αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται με ήπιους ρυθμούς με δεδομένη τη συνέχιση της εκταμίευσης πόρων από το πρόγραμμα “Σπίτι μου ΙΙ”. Σε γενικές γραμμές, παράγοντες όπως οι συνθήκες ζήτησης πιστώσεων, ο πιστωτικός κίνδυνος και η διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών εργαλείων αποκτούν μεγαλύτερη σημασία για τη διαμόρφωση του κόστους και του όγκου του τραπεζικού δανεισμού. Ωστόσο, τυχόν αυστηροποίηση των διεθνών και εγχώριων χρηματοπιστωτικών συνθηκών, λόγω της αυξημένης αβεβαιότητας και της ανατιμολόγησης κινδύνου στις αγορές, ενδέχεται να μετριάσει τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.
Παράλληλα, η ζήτηση καταθέσεων αναμένεται να συμβαδίσει σε γενικές γραμμές με την πορεία της οικονομίας, της αγοράς εργασίας και του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Η εφαρμογή φορολογικών ελαφρύνσεων για τα νοικοκυριά κατά το τρέχον έτος εκτιμάται επίσης ότι θα ενισχύσει τη δυναμική των καταθέσεων. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα επιτόκια καταθέσεων παραμένουν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, τόσο σε ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους, περιορίζει την ελκυστικότητα των τραπεζικών καταθέσεων ως μέσου αποταμίευσης και διακράτησης πλούτου. Ως αποτέλεσμα, η μετατόπιση αποταμιευτικών πόρων προς εναλλακτικές μορφές τοποθέτησης κεφαλαίων αναμένεται να συνεχίσει να συγκρατεί τον ρυθμό αύξησης των καταθέσεων, ιδίως σε περίπτωση περαιτέρω διεύρυνσης της διαφοράς μεταξύ των αποδόσεων αυτών των περιουσιακών στοιχείων και των επιτοκίων καταθέσεων, λόγω της ανόδου των αποδόσεων αυτών σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Οι προοπτικές για τον ελληνικό τραπεζικό τομέα παραμένουν θετικές, παρά την αυξημένη αβεβαιότητα από το εξωτερικό περιβάλλον, καθώς οι ισχυρές επιδόσεις των τραπεζών το 2025 δημιουργούν ευνοϊκές προϋποθέσεις για περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους. Η αναμενόμενη αύξηση των χορηγήσεων, σε συνδυασμό με το ευνοϊκό εγχώριο μακροοικονομικό περιβάλλον, εκτιμάται ότι θα στηρίξει τα καθαρά έσοδα από τόκους, αντισταθμίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις πιέσεις στο καθαρό επιτοκιακό περιθώριο που συνδέονται με τις μειώσεις του επιτοκίου πολιτικής της ΕΚΤ το προηγούμενο διάστημα. Παράλληλα, η περαιτέρω ενίσχυση των εσόδων από προμήθειες και η συγκράτηση των λειτουργικών δαπανών αναμένεται να συμβάλουν στη διατήρηση της κερδοφορίας σε ικανοποιητικό επίπεδο. Στο περιβάλλον αυτό, οι συστημικές τράπεζες εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να διευρύνουν το δανειακό τους χαρτοφυλάκιο, να ενισχύουν τα εποπτικά τους κεφάλαια και να επιταχύνουν την απόσβεση των οριστικών και εκκαθαρισμένων αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (deferred tax credits – DTCs).
Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή εισάγουν έναν πρόσθετο παράγοντα αβεβαιότητας, ο οποίος ενδέχεται να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης, να επιβαρύνει τις ευρύτερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και, σε περίπτωση παρατεταμένης έντασης, να επηρεάσει δυσμενώς την ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου και τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.
Συνολικά, η βελτίωση των θεμελιωδών μεγεθών και των πιστοληπτικών αξιολογήσεων των τραπεζών ενισχύει την ανθεκτικότητα του ελληνικού τραπεζικού τομέα και στηρίζει τις προοπτικές χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.
