Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εισέρχεται σε μία από τις πιο ακραίες και ασταθείς περιόδους των τελευταίων δεκαετιών, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το παρατεταμένο μπλοκάρισμα στα Στενά του Ορμούζ προκαλούν τεράστιο σοκ στην προσφορά, ιστορική πτώση αποθεμάτων και σημαντική επιβράδυνση της παγκόσμιας ζήτησης. Αυτά είναι τα βασικά συμπεράσματα της νέας έκθεσης του International Energy Agency, η οποία αποτυπώνει ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας για τις αγορές ενέργειας, τις οικονομίες και τις επιχειρήσεις διεθνώς.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου προβλέπεται πλέον να μειωθεί κατά 420 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως το 2026, διαμορφούμενη στα 104 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Πρόκειται για επίπεδα κατά 1,3 εκατ. βαρέλια χαμηλότερα σε σχέση με τις προβλέψεις που ίσχυαν πριν από το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Η μεγαλύτερη πτώση της ζήτησης αναμένεται στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, όταν η κατανάλωση εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 2,45 εκατ. βαρέλια ημερησίως, με τις οικονομίες εκτός ΟΟΣΑ να καταγράφουν τη μεγαλύτερη επιβράδυνση. Οι χώρες του ΟΟΣΑ εκτιμάται ότι θα εμφανίσουν μείωση κατά 930 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως, ενώ οι αγορές εκτός ΟΟΣΑ θα χάσουν περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Οι πιέσεις είναι ήδη εμφανείς στους τομείς των πετροχημικών και των αερομεταφορών, ωστόσο ο ΙΕΑ προειδοποιεί ότι η παρατεταμένη άνοδος των τιμών ενέργειας, η επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών και τα μέτρα εξοικονόμησης καυσίμων θα επηρεάσουν όλο και περισσότερο τη συνολική κατανάλωση ενέργειας τους επόμενους μήνες.
Στο μέτωπο της προσφοράς, η εικόνα χαρακτηρίζεται δραματική. Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μειώθηκε τον Απρίλιο κατά 1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως, υποχωρώντας στα 95,1 εκατ. βαρέλια, ενώ οι συνολικές απώλειες παραγωγής από τον Φεβρουάριο έχουν πλέον φτάσει τα 12,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Το μεγαλύτερο πλήγμα καταγράφεται στις χώρες του Κόλπου που επηρεάζονται από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με την έκθεση, η παραγωγή τους βρίσκεται 14,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, γεγονός που έχει προκαλέσει τεράστια αναστάτωση στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Παρά τις πιέσεις, μέρος των απωλειών αντισταθμίζεται από την αύξηση των εξαγωγών από τη λεκάνη του Ατλαντικού. Υπό την προϋπόθεση ότι οι ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ θα αρχίσουν να αποκαθίστανται σταδιακά από τον Ιούνιο, ο ΙΕΑ εκτιμά ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα μειωθεί κατά μέσο όρο κατά 3,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026, στα 102,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Την ίδια στιγμή, τεράστιες πιέσεις δέχονται και τα διυλιστήρια. Η επεξεργασία αργού από τα διυλιστήρια προβλέπεται να καταρρεύσει κατά 4,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, υποχωρώντας στα 78,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Σε ετήσια βάση, η πτώση εκτιμάται στα 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Οι ενεργειακές εταιρείες αντιμετωπίζουν πλέον συνδυαστικά προβλήματα σε επίπεδο υποδομών, πρώτων υλών και εξαγωγών, ενώ παράλληλα οι αγορές προσπαθούν να αναπροσαρμόσουν τις εμπορικές ροές ώστε να καλύψουν μέρος των χαμένων ποσοτήτων από τη Μέση Ανατολή.
Παρά τη βίαιη πτώση της παραγωγής, τα περιθώρια διύλισης παραμένουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, κυρίως λόγω της εκρηκτικής ανόδου στις τιμές των μεσαίων αποσταγμάτων. Αυτό δημιουργεί ακραία μεταβλητότητα τόσο στις αγορές φυσικού πετρελαίου όσο και στα συμβόλαια futures.
Η εικόνα στα αποθέματα θεωρείται εξίσου ανησυχητική. Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν κατά 129 εκατ. βαρέλια τον Μάρτιο και κατά ακόμη 117 εκατ. βαρέλια τον Απρίλιο, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία του ΙΕΑ. Η διακοπή της θαλάσσιας διακίνησης μέσω των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε πτώση των χερσαίων αποθεμάτων κατά 170 εκατ. βαρέλια μόνο τον Απρίλιο, ενώ τα αποθέματα που παραμένουν αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια αυξήθηκαν κατά 53 εκατ. βαρέλια.
Ιδιαίτερα μεγάλες είναι οι απώλειες στις χώρες του ΟΟΣΑ, όπου τα χερσαία αποθέματα μειώθηκαν κατά 146 εκατ. βαρέλια, ενώ και τα ορατά αποθέματα εκτός ΟΟΣΑ υποχώρησαν κατά 24 εκατ. βαρέλια.
Στο μέτωπο των τιμών, η μεταβλητότητα έχει εκτοξευθεί. Το North Sea Dated κινήθηκε μέσα σε εύρος σχεδόν 50 δολαρίων ανά βαρέλι τον Απρίλιο, ενώ η μέση τιμή διαμορφώθηκε στα 120,36 δολάρια ανά βαρέλι, αυξημένη κατά περίπου 16,5 δολάρια σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.
Τα spreads στα συμβόλαια WTI και Brent Crude παρέμειναν κοντά στα 5 δολάρια ανά βαρέλι, αντανακλώντας τη νευρικότητα και τη μεγάλη αβεβαιότητα που κυριαρχούν στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Περισσότερες από δέκα εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, οι συνολικές απώλειες προσφοράς από το μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ έχουν πλέον ξεπεράσει το 1 δισ. βαρέλια, με πάνω από 14 εκατ. βαρέλια ημερησίως να παραμένουν εκτός αγοράς.
Ωστόσο, παρά το τεράστιο σοκ στην προσφορά, η αγορά δεν έχει οδηγηθεί ακόμη σε απόλυτη κατάρρευση, καθώς πριν από την κρίση υπήρχε ήδη πλεόνασμα στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Επιπλέον, κυβερνήσεις και ενεργειακοί όμιλοι έχουν αρχίσει να ενεργοποιούν στρατηγικά αποθέματα και εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές.
Η Saudi Arabia και τα United Arab Emirates έχουν ήδη ανακατευθύνει μέρος των εξαγωγών τους προς τερματικούς σταθμούς εκτός των Στενών του Ορμούζ, ενώ στρατηγικά αποθέματα κυβερνήσεων και εμπορικών φορέων διοχετεύονται στην αγορά για να περιορίσουν τις ελλείψεις.
Παράλληλα, οι παραγωγοί εκτός Μέσης Ανατολής αυξάνουν με ταχείς ρυθμούς την παραγωγή και τις εξαγωγές τους. Οι προβλέψεις για αύξηση της παραγωγής στην αμερικανική ήπειρο έχουν αναθεωρηθεί ανοδικά κατά περισσότερα από 600 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως, με τη συνολική αύξηση να εκτιμάται πλέον στα 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως για το 2026.
Οι εξαγωγές αργού από τη λεκάνη του Ατλαντικού προς τις αγορές ανατολικά του Σουέζ έχουν αυξηθεί κατά 3,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τον Φεβρουάριο, κυρίως από τις United States, Brazil, Canada, Kazakhstan και Venezuela.
Την ίδια ώρα, αυξημένες εμφανίζονται και οι εξαγωγές της Russia, καθώς οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν περιορίσει την εγχώρια κατανάλωση και ενισχύσει τις εξαγωγές προς το εξωτερικό.
Στη ζήτηση, η πίεση γίνεται ολοένα και πιο εμφανής στην China, την India, την Japan και τη South Korea, όπου οι εισαγωγές αργού έχουν υποχωρήσει σημαντικά. Μόνο οι θαλάσσιες εισαγωγές της Κίνας μειώθηκαν κατά 3,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο.
Η αεροπορική δραστηριότητα παραμένει επίσης αισθητά χαμηλότερη από τα φυσιολογικά επίπεδα, συμβάλλοντας στη μερική αποκλιμάκωση των τιμών καυσίμων αεροσκαφών, οι οποίες σχεδόν τριπλασιάστηκαν μετά τη διακοπή των εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή.
Ο ΙΕΑ προειδοποιεί ότι ακόμη και σε περίπτωση συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου και επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ από το τρίτο τρίμηνο, η ανάκαμψη της προσφοράς θα είναι πιο αργή από την ανάκαμψη της ζήτησης.
Ως αποτέλεσμα, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου αναμένεται να παραμείνει ελλειμματική μέχρι και το τέλος του 2026, με την ακραία μεταβλητότητα στις τιμές να θεωρείται σχεδόν βέβαιη ενόψει και της κορύφωσης της θερινής ζήτησης.
