Η φοροδιαφυγή εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο επίμονες παθογένειες της ελληνικής οικονομίας, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ). Στην ετήσια έκθεσή της, η ΤτΕ υπογραμμίζει ότι παρά τη βελτίωση στους φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς, μεγάλα τμήματα της οικονομικής δραστηριότητας εξακολουθούν να κινούνται «εκτός ραντάρ», με αποτέλεσμα την απώλεια πολύτιμων δημόσιων εσόδων.
Οι «ζώνες υψηλού κινδύνου»
Στο επίκεντρο των ευρημάτων της Τράπεζας βρίσκονται οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αυτοαπασχολούμενοι, όπου η χρήση μετρητών στις συναλλαγές παραμένει υψηλή και η δυνατότητα ελέγχου περιορισμένη.
Σε αυτήν την κατηγορία περιλαμβάνονται ιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, εργολάβοι, τεχνικοί, κομμωτήρια, συνεργεία, μικρές επιχειρήσεις λιανικής και τμήματα της εστίασης — όλοι κλάδοι στους οποίους η χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών καθυστερεί να παγιωθεί.
Η επικράτηση των μετρητών, επισημαίνει η ΤτΕ, διευκολύνει την απόκρυψη εισοδημάτων και τη φορολογική ασυμμετρία, καθώς σημαντικό μέρος του πραγματικού κύκλου εργασιών δεν δηλώνεται ποτέ. Τα στοιχεία της φορολογικής διοίκησης δείχνουν ότι σε πολλές περιπτώσεις τα καθαρά κέρδη που δηλώνονται δεν ξεπερνούν το 6% των ακαθάριστων εσόδων, ενώ το μέσο ετήσιο εισόδημα των αυτοαπασχολουμένων ανέρχεται μόλις σε 3.655 ευρώ.
Ακόμη πιο ενδεικτικά είναι τα δεδομένα ανά κλάδο:
- 68% των ιδιοκτητών μπαρ δηλώνει ζημιές,
- 53% των εστιατορίων εμφανίζει αρνητικό ισολογισμό,
- 59% των κομμωτηρίων** και 50% των συνεργείων αυτοκινήτων δηλώνουν καθόλου ή ελάχιστα κέρδη.
Ακόμα και εκεί όπου υπάρχουν θετικά αποτελέσματα, τα δηλωμένα καθαρά κέρδη σπάνια ξεπερνούν τις 10.000 ευρώ τον χρόνο, με τον μέσο όρο να κυμαίνεται μεταξύ 5.000 και 7.000 ευρώ.
Οι προτάσεις της ΤτΕ για λύση στο χρόνιο πρόβλημα
Η Τράπεζα της Ελλάδος προτείνει μια τριπλή στρατηγική περιορισμού της φοροδιαφυγής, με έμφαση στη διαφάνεια και στην ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών:
- Ψηφιοποίηση και διασταύρωση δεδομένων
Η ευρεία ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών στα πληροφοριακά συστήματα της ΑΑΔΕ επιτρέπει την ταχύτερη ανίχνευση αποκλίσεων ανάμεσα στα δηλωμένα εισοδήματα και τις πραγματικές δαπάνες. Η ΤτΕ επισημαίνει ότι η «έξυπνη» αξιοποίηση των διασταυρώσεων αυτών μπορεί να αυξήσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. - Μείωση της χρήσης μετρητών
Η διεύρυνση των υποχρεωτικών ηλεκτρονικών πληρωμώνθεωρείται κρίσιμη. Με κίνητρα (όπως επιστροφή φόρου) αλλά και υποχρεώσεις, το κράτος μπορεί να περιορίσει δραστικά τα περιθώρια φοροδιαφυγής. Η εμπειρία των τελευταίων ετών, ιδίως στον τομέα του ΦΠΑ, δείχνει ότι η σύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές απέδωσε σημαντικά αποτελέσματα. - Διαρθρωτικές παρεμβάσεις και μόνιμα μέτρα
Οι περιοδικές ρυθμίσεις αποδίδουν μόνο προσωρινά. Αντίθετα, απαιτείται ένα μόνιμο θεσμικό πλαίσιομε σαφείς κανόνες, διαφάνεια στη δήλωση εισοδημάτων και σταθερή φορολογική πολιτική, ώστε οι αυξήσεις εσόδων να είναι διαρκείς και όχι συγκυριακές.
Το στοίχημα της επόμενης μέρας
Η Τράπεζα της Ελλάδος τονίζει ότι ο περιορισμός της φοροδιαφυγής παραμένει προϋπόθεση για υγιή ανάπτυξη, δημοσιονομική ισορροπία και δίκαιο φορολογικό σύστημα.
Η ενίσχυση των ηλεκτρονικών διασταυρώσεων, η μείωση της χρήσης μετρητών και η πλήρης διασύνδεση των συναλλαγών με την ΑΑΔΕ συνιστούν, σύμφωνα με τους αναλυτές της, τους βασικούς πυλώνες για την οικοδόμηση μιας πιο διαφανούς και αξιόπιστης οικονομίας.
Η φοροδιαφυγή, όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, «δεν αποτελεί μόνο δημοσιονομικό πρόβλημα, αλλά βαθιά κοινωνικό φαινόμενο που δοκιμάζει τη συνοχή και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς».
