Νέα περιθώρια χρηματοδότησης ενεργειακών επενδύσεων στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιτρέποντας τη χρήση μέρους της δημοσιονομικής ευελιξίας που είχε αρχικά εγκριθεί για την αύξηση των αμυντικών δαπανών. Η πρωτοβουλία έρχεται ως απάντηση στις νέες ενεργειακές προκλήσεις που έχουν προκύψει μετά την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις που αυτή έχει στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο Επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ανακοίνωσε ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αξιοποιήσουν έως και 0,3% του ΑΕΠ ετησίως κατά την περίοδο 2026-2028 για επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και επιταχύνουν την πράσινη μετάβαση. Το συνολικό όριο για την τριετία διαμορφώνεται στο 0,6% του ΑΕΠ, ενώ οι δαπάνες αυτές θα εντάσσονται στο πλαίσιο της ευελιξίας που ήδη προβλέπεται από τη ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες.
Η απόφαση συνδέεται άμεσα με τις πιέσεις που δέχονται πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες από το αυξημένο ενεργειακό κόστος. Η Ιταλία ήταν μεταξύ των χωρών που ζήτησαν μεγαλύτερη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, προκειμένου να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις που επιβαρύνονται από την άνοδο των τιμών της ενέργειας μετά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν και τις αναταράξεις στις μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η Κομισιόν, ωστόσο, απέφυγε να επιτρέψει τη χρήση του πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου για επιδοτήσεις κατανάλωσης ή φορολογικές ελαφρύνσεις στα ορυκτά καύσιμα. Αντίθετα, επέλεξε να κατευθύνει τα διαθέσιμα κονδύλια αποκλειστικά προς επενδύσεις που θα μειώσουν μακροπρόθεσμα την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα καύσιμα και θα ενισχύσουν την ενεργειακή αυτονομία των κρατών-μελών.
Στις επιλέξιμες επενδύσεις περιλαμβάνονται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων, η ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, η αγορά ηλεκτρικών οχημάτων, καθώς και η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης που χρησιμοποιούν πετρέλαιο ή φυσικό αέριο με αντλίες θερμότητας και άλλες τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι χώρες θα μπορούν να συνυπολογίσουν επενδύσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί από τον Φεβρουάριο του 2026 και μετά, διευκολύνοντας την άμεση αξιοποίηση του μέτρου. Παράλληλα, ακόμη και κράτη που έχουν ήδη εξαντλήσει το ανώτατο περιθώριο του 1,5% του ΑΕΠ που προβλέπεται για αμυντικές δαπάνες θα μπορούν να υποβάλουν αίτημα για την πρόσθετη ευελιξία του 0,3%, υπό την προϋπόθεση ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα κρίνει βιώσιμη τη δημοσιονομική τους θέση.
Για την Ελλάδα, η νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο για την επιτάχυνση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και έργα ενεργειακής ασφάλειας. Ταυτόχρονα, προσφέρει τη δυνατότητα χρηματοδότησης στρατηγικών υποδομών χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η συμμόρφωση με τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η απόφαση της Κομισιόν αποτελεί ουσιαστικά έναν συμβιβασμό ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας και στην ανάγκη επιτάχυνσης των επενδύσεων που θα θωρακίσουν την Ευρώπη απέναντι στις ενεργειακές κρίσεις και τις γεωπολιτικές αναταράξεις των επόμενων ετών.
